Ֆոտոսինթեզ

Ֆոտոսինթեզը մի կարևոր գործընթաց է, որի ժամանակ բույսերը արևի լույսի օգնությամբ «պատրաստում են» իրենց սնունդը։

Ասես բույսերն ունեն իրենց «խոհանոցը», որտեղ եփում են ուտելիք՝ օգտագործելով արևի լույսը, ջուր և օդից վերցրած գազ՝ ածխաթթու գազը (CO₂)։

Ֆոտոսինթեզը՝ քայլ առ քայլ

1. Բույսը վերցնում է ջուր հողից՝ իր արմատների միջոցով։

2. Տերևները հավաքում են արևի լույսը։ Դրա համար նրանք ունեն մի նյութ՝ քլորոֆիլ, որը տերևներին տալիս է կանաչ գույն։

3. Տերևները նաև շնչում են ածխաթթու գազը (CO₂)։

4. Բույսը օգտագործում է արևի լույսը որպես «էլեկտրականություն», որպեսզի ջուրը և CO₂-ը միանան իրար և ստեղծի շաքար (սնունդ)։

5. Այդ գործընթացի արդյունքում բույսը նաև արտազատում է թթվածին (O₂), որը մեզ՝ մարդկանց և կենդանիներին, պետք է շնչելու համար։

Ահա բանաձևը (պարզեցված)

Ջուր + Ածխաթթու գազ +  Արևի լույս → Շաքար + Թթվածին։

Պատկերացրու, որ արևոտ օր է։ Դու մի այգում ես, որտեղ կան ծառեր ու ծաղիկներ։

Ծառի արմատները վերցնում են ջուրը հողից։

Տերևները «որսում» են արևի լույսը։

Տերևները նաև վերցնում են օդից ածխաթթու գազ։

Բույսը սկսում է «աշխատել»՝ պատրաստելով իր սնունդը։

Ի վերջո, այդ բույսը արտադրում է թթվածին, որը դու շնչում ես։

Այս ամենը տեղի է ունենում ամեն օր՝ միլիոնավոր բույսերի մեջ։

Ինչո՞ւ է ֆոտոսինթեզը կարևոր.

Բույսերն առանց ֆոտոսինթեզի չեն կարող գոյատևել։

Մարդիկ և կենդանիները ֆոտոսինթեզի շնորհիվ ունեն թթվածին։

Ֆոտոսինթեզի շնորհիվ գոյություն ունի սննդային շղթան։

Գործնական աշխատանք.

Անհրաժեշտ նյութեր`

1.Թարմ կանաչ տերև (լավ է՝ խիտ կանաչ ծառից կամ ծաղկից)

2.Մի թափանցիկ բաժակ կամ բանկա

3.Ջուր

3.Արևկող պատուհան կամ լամպ

Ընթացքը`

1. Լցրու բաժակի մեջ ջուր։

2. Տերևը դրեք ջրի մեջ այնպես, որ ամբողջությամբ խորտակված լինի (կարող ես մի փոքր քար դնել վրան՝ ծանրացնելու համար)։

3. Դիր բաժակը արևոտ տեղում կամ շատ պայծառ լույսի տակ։

4. Սպասիր մոտ 1 ժամ։

Ի՞նչ կնկատես.

Եթե ուշադիր նայես տերևին, կտեսնես փոքր պղպջակներ։ Այդ պղպջակները թթվածինն են, որը դուրս է գալիս ֆոտոսինթեզի արդյունքում։

Սա ապացուցում է, որ տերևը իրականում  ֆոտոսինթեզ է կատարում, և թթվածին է արտադրում։

Իսկ ի՞նչ է քլորոֆիլը.

Քլորոֆիլը կանաչ գույնի նյութ է, որը կա բույսերի տերևների և ցողունների մեջ։

Այն է, ինչի շնորհիվ տերևները կանաչ են երևում։

Ինչու՞ է քլորոֆիլը կարևոր.

Քլորոֆիլը բույսերին օգնում է կլանել արևի լույսը։ Իսկ առանց արևի լույսի ֆոտոսինթեզ չի կարող լինել։

Այն գործում է ինչպես արևային վահանակ.
երբ արևի լույսը ընկնում է տերևների վրա, քլորոֆիլը «բռնում է» այդ լույսը և օգնում է բույսին պատրաստել սնունդ։

Առաջադրանքներ`

  1. Ի՞նչ գործընթաց է ֆոտոսինթեզը։
    Ֆոտոսինթեզը գործընթաց է, որի ժամանակ բույսերը արևի լույսի օգնությամբ պատրաստում են իրենց սնունդը։
  2. Որ նյութերի օգնությամբ են բույսերը պատրաստում իրենց սնունդը։
    Ջուր, ածխաթթու գազ և արևի լույս։
  3. Ինչպես են բույսերը ստանում ջուրը։
    Բույսերը ջուրը ստանում են հողից՝ իրենց արմատների միջոցով։
  4. Ի՞նչ նյութ է գտնվում տերևներում, որը տալիս է նրանց կանաչ գույն։
    Քլորոֆիլը։
  5. Ի՞նչ գազ են տերևները վերցնում օդից։
    Ածխաթթու գազ:
  6. Որպես ինչ է ծառայում արևի լույսը ֆոտոսինթեզի ժամանակ։
    Արևի լույսը ծառայում է որպես էներգիայի աղբյուր։
  7. Ինչ է ստացվում ջրի և CO₂-ի միացումից արևի լույսի ազդեցությամբ։
    Ստացվում է շաքար:
  8. Ո՞ր գազն է արտազատվում ֆոտոսինթեզի արդյունքում։
    Թթվածին:
  9. Ինչու՞ է այդ գազը կարևոր մարդկանց և կենդանիների համար։
    Քանի որ այն անհրաժեշտ է շնչելու համար։
  10. Առանց ֆոտոսինթեզի ի՞նչ չէր կարող գոյություն ունենալ։
    Սննդային շղթան և կենդանի օրգանիզմների մեծ մասը չէին կարող գոյություն ունենալ։
  11. Ի՞նչ դեր ունի քլորոֆիլը ֆոտոսինթեզի ընթացքում։
    Քլորոֆիլը կլանում է արևի լույսը և օգնում է իրականացնել ֆոտոսինթեզը։
  12. Ինչպես է քլորոֆիլը նման արևային վահանակի։
    Այն «բռնում» է արևի լույսը և վերածում է այն էներգիայի, որը բույսը օգտագործում է սնունդ պատրաստելու համար։
  13. Ինչու՞ են տերևները կանաչ։
    Քանի որ դրանք պարունակում են քլորոֆիլ, որը տալիս է կանաչ գույն։

Visiting a Doctor

Doctor: Good morning. How can I help you today?
Patient: Good morning, doctor. I’ve been feeling unwell for the past few days.

Doctor: I’m sorry to hear that. What symptoms do you have?
Patient: I have a headache, a sore throat, and a slight fever.

Doctor: Do you have a cough or runny nose?
Patient: Yes, I have a dry cough, but no runny nose.

Doctor: I see. How long have you had these symptoms?
Patient: Since Monday. It started with a sore throat, and then the fever appeared.

Doctor: Have you taken any medicine?
Patient: Just some paracetamol, but it didn’t help much.

Doctor: Let me check your temperature… Yes, you still have a mild fever. It looks like a viral infection.

Patient: Is it serious?

Doctor: No, nothing serious. You just need to rest, drink plenty of fluids, and take this medication.

Patient: Should I stay at home?

Doctor: Yes, it’s better to stay at home for a few days and avoid cold drinks.

Patient: Thank you, doctor.

Doctor: You’re welcome. If you don’t feel better in a few days, come back again.

Present Simple vs Present Continuous

Choose the correct form:

I usually ______ (feel / am feeling) tired in the mornings.

Today I ______ (feel / am feeling) much worse than yesterday.

The doctor ______ (checks / is checking) my temperature now.

She often ______ (have / is having) headaches.

I ______ (take / am taking) medicine at the moment.

Modal Verbs (should / must / can)

You should drink more water.

You must stay in bed if you have a fever.

Should I take this medicine twice a day?

You must not eat cold food.

You can come back if you don’t feel better.

Put the verbs in the past simple:

I went (go) to the doctor yesterday.

She felt (feel) very sick last week.

The doctor gave (give) me some advice.

I took(take) the medicine in the morning.

We saw (see) the doctor at 5 p.m.

Rewrite the sentences:

I have a headache. → (yesterday)
 Did I have a headache yesterday?

The doctor is checking me now. → (usually)
 The doctor usually checks me.

You should drink more water. → (negative)
You should not drink more water.

I visited the doctor. → (present perfect)
I have visited the doctor.

Find and correct the mistakes:

I have a headache.

She doesn’t feel well.

I saw the doctor yesterday.

He is taking a medicine now.

You should rest more.

Complete the sentences (Past Continuous)

I was waiting (wait) in the waiting room when the doctor called me.

She was coughing (cough) all night.

The doctor was examining (examine) a patient at 10 a.m.

We was sitting(sit) in the clinic for two hours.

He was feeling(feel) worse in the evening

Past Continuous vs Past Simple

I ______ (was waiting / waited) when the nurse ______ (called / was calling) my name.

She ______ (was sleeping / slept) when the pain suddenly ______ (started / was starting).

While the doctor ______ (was talking / talked), I ______ (was listening / listened) carefully.

They ______ (were walking / walked) to the hospital when it ______ (started / was starting) to rain.

I ______ (was taking / took) medicine when you ______ (called / were calling) me

Make negative sentences

I was feeling well.
 I was not feeling well.

She was taking medicine.
She was not taking medicine.

They were waiting outside.
They were not waiting outside.

Make questions

you / sleep / well last night?

 Did you sleep well last night?

the doctor / examine / you?
Did the doctor examine you?

she / take / the medicine?
Did she take the medicine?

Complete with “while” or “when”

While I was waiting, the doctor was examining another patient.

The pain started when I was walking home.

While she was resting, her phone rang.

He was coughing while he was talking.

Error correction/Ուղղիր սխալները

I was waiting in the hospital.

She was feeling sick.

They were sitting in the waiting room.

He took medicine.

We did not understand the doctor.

Գործնական Քերականություն

171. Կազմի´ր համառոտ և ընդարձակ նախադասություններ:

Ընդարձակ—Ես գնացի տուն մեծ անտառի միջով։

Համառոտ— Ես քայլում էի։

Ամբողջն ի՞նչ է անում (օր.՝ կորչում է):
Համառոտ—Ամբողջը կորչում է։
Ընդարձակ— Ամբողջը կորչում է գետում։

Բոլորն ի՞նչ են անում:
Համառոտ—Բոլորը գոռում են։
Ընդարձակ—Բոլորը գոռում են անտառում։

Ոչ ոք ի՞նչ չի անում:
Համառոտ—Ոչ ոք չի ցատկում ։
Ընդարձակ—Ոչ ոք այսօր չի ցատկում տանիքից։

Ոչինչ ի՞նչ չի արվում:
Համառոտ—Ոչինչ չի լսվում
Ընդարձակ—Աղմուկի պատճառով ոչինչ չի լսվում։

Ոչ մեկը ի՞նչ չի անում:
Համառոտ—Ոչ մեկը չի գնում։
Ընդարձակ—Ոչ մեկը այսօր չի գնում։

172. Նախադասության բառերը փոխարինի´ր հար­ցում արտահայտող համապատասխան բառերով:

Օրինակ՝ Արան հոգնած վերադարձավ դաշտից: — Ո՞վ ինչպե՞ս ի՞նչ արեց որտեղի՞ց:

Գնացքն անցավ:—ի՞նչը ի՞նչ արեց։

Եկեղեցու զանգերը դողանջում են:— Ի՞նչի ի՞նչերը ի՞նչ են անում։

Մարդը դաշտում բահով փորում էր:—Ո՞վ որտեղ ի՞նչով ի՞նչ էր անում։

Մարդու ոտքը քարին կպավ:—Ու՞մ ի՞նչը ինչի՞ն կպավ։

Լուսացավ:— Ի՞նչ արեց։

Փորելիս բահը կոշտ մի բանի առավ:—Ի՞նչ անելիս ի՞նչը ի՞նչ կոշտ բանի առավ։

Ձին ախոռում անհանգիստ վրնջում էր:—Ի՞նչը որտեղ ի՞նչ էր անում։

Աղջիկները ձորն իջան ջրի:— Ո՞վքեր ի՞նչ արեցին։

Ինքնաթիռը թռչում էր արծաթե ամպերի վրայով:— Ի՞նչը ի՞նչ էր անում ինչի՞ վրայով։

173. Ընդգծված բայերը դարձրո´ւ ներկա ժամանակով: է՞լ ինչը փոխվեց:

«Երկու կրակի արանքում լինել» նշանակում է շատ նեղ, վատ վիճակում գտնվել: Մոնղոլիայում հին ժամանակ մի այսպիսի սովորություն կա: Մոնղոլները կրակն են պաշ­տում: Մարդկանց կամ կենդանիներին ավելի ազնիվ, ավելի լավը դարձնելու համար, անց էն կացնում երկու կրակի արանքով: Մոնղոլիա այցելած շատ եվրոպացիներ հրաժարվում էն այդ ծեսից, որի համար էլ մահվան էն դատապարտվում:

174. Հրամայի´ր և արգելի´ր (տե´ս օրինակր): Կետադրությանն ուշադ դրությո´ւն դարձրու:

Օրինակ՝ հավաքել- հավաքեցե´ք կամ հավաքե´ք — մի՛հավաքեք:

Մաքրել- մաքրեցե´ք — մի’ մաքրեք:

Գնալ- գնացե´ք — մի ´ գնաք կամ մի’ գնացեք:

Հեռանալ — հեոացե´ք — մի՛ հեռանաք կամ մի ՛հեոացեք:

Վճարել— Վճարե՛ք—մի՛ վճարեք
հաշվել— հաշվե՛ք—մի՛ հաշվեք
հանել— հանե՛ք—մի՛ հանեք
գումարել—գումարեք—մի՛ գումարեք
գողանալ—գողացե՛ք—մի՛ գումարեք
բարձրանալ—բարձրացե՛ք—մի՛ բարձրացեք
խաղալ—խաղացե՛ք—մի՛ խաղացեք
խոսել—խոսե՛ք—մի՛ խոսացեք
փորել— փորե՛ք—մի՛ փորեք
գիտենալ—իմացե՛ք—մի՛ իմացեք
մոտենալ—մոտեցե՛ք—մի՛ մոտեցեք

175. Գրի´ր դպրոցում և տանը գործածվող հրաման­ներ (հրամայական նախադասություններ): Կետադրությանն ուշադրություն դարձրո´ւ: շուտ քնիր, մի խոսա, մի գոռա։

176. Կետերը փոխարինի´ր ընդգծված բառերի հա- կանիշներով:

Փղերի մի մեծ խումբ հարձակվել էր Սուդանի Գենեա  քաղաքի վրա և ամայացնում էր քաղաքի շրջակայքը: Ո´չ աղմուկ առաջացնող հատուկ հարմարանքներից, ո´չ էլ հրաձգությունից փղերը չէին Նահանջում: Նրանք համարձակվեցին անգամ քաղաք մտնել: Նահանջեցին միայն այն ժամանակ, երբ սպանվեց առաջնորդը՝ մի մեծ արու փիղ, որը ղեկավարում էր հարձակումը:

177. Նախադասու թյունները ժխտական դարձրո´ւ: Ինչի՞ միջոցով արեցիր:

Օրինակ ՝ Մարդր թափահարում է ղրոշակր: — Մարղը չի թափահարում դրոշակր:

Նա երեկոյան բակում էր: — Նա երեկոյան բակում չէր:

Ցորե՛ն ցանիր: — Ցորեն մի’ ցանիր:

Փողոցն անցավ հատուկ նշված տեղով:

Չար շունը մտքում էլ է հաչում:—Չար շունը մտքում էլ չէր հաչում։

Ճահճոտ հողերում փարթամ խոտ ու հսկա ծառեր էին աճում:—Ճահճոտ հողերում փարթամ խոտ ու հսկա ծառեր չէին աճում:

Խաչմերուկում շարժումը կառավարում է լուսակիրը:—Խաչմերուկում շարժումը չի կառավարում լուսակիրը:

Առանց ջրի կյանք կա: —Առանց ջրի կյանք չկա:

Փիղը շատ լավ դայակ է:—Փիղը շատ լավ դայակ չէ:

Ձկների բնակարանը ծովն է:—Ձկների բնակարանը ծովը չէ:

178. Նախադասությունն ընդարձակի´ր՝ փակագծում տրված հարցին պատասխանող մի քանի բառ կամ բառակապակցություն ավելացնելով: Դրանք և, nւ, կամ բառերով կապի´ր կամ ստորակետով բաժանի´ր:

Օրինակ՝  Նա շատ է ճամփորդել: (ինչո՞վ) — Նա գնացքով, նավով ու օդանավով շատ է ճամփորդել:
Օդում տեսավ ամպեր: (ինչե՞ր)

Բազմագույն ու բազմաբույր ծաղիկներ կան դաշտում: (որտե՞ղ)
Հինգ րոպե առաջ դուրս եկան կարևոր մարդիկ: (ովքե՞ր)

Վաղուց դեղին են տերևները: (ինչե՞րը)

179. Տրված արտահայտություններն ու նախադասությունները գործածելով՝ պատմություն հորինի´ր:

Ճաշը եփել: Աչքերը չորս անել: Երկուսի ջուրր մի առվով չէր գնում: Զարմանքից քար կտրեց: Ականջին հասնում էր ալիքների խշշոցը: Փա՜ռք Աստծո:

Առավոտյան շուտ արթնացա և որոշեցի ճաշը եփել, քանի որ հյուրեր էինք սպասում։ Մինչ խոհանոցում զբաղված էի, պատուհանից դուրս էի նայում ու աչքերս չորս արել, որ տեսնեմ՝ երբ են գալու։ Սակայն եղբորս հետ նորից վիճեցինք, որովհետև երկուսի ջուրը մի առվով չէր գնում․ մենք միշտ տարբեր կարծիքներ ունեինք։

Մի պահ կանգ առա ու լսեցի․ ականջիս հասնում էր ալիքների խշշոցը։ Մոտակայքում գտնվող գետի ձայնն էր, որը խաղաղեցնում էր ինձ։ Հանկարծ դուռը թակեցին։ Երբ բացեցի, զարմանքից քար կտրեցի․ իմ հին ընկերը կանգնած էր շեմին, ում երկար տարիներ չէի տեսել։

Ես ուրախությունից բացականչեցի՝ «Փա՜ռք Աստծո», և անմիջապես նրան ներս հրավիրեցի։ Այդ օրը դարձավ հիշարժան, որովհետև ոչ միայն հյուրեր ունեցանք, այլև հին ընկերությունը վերագտա։

Օրինակ՝ Նա ստիպված առժամանակ ընդհատեց ճանա­պարհորդությունն ու փնտրտուքը: 1. Ստիպված աոժամանակ ընդհատեց ճանապարհորդությունն ու փնտրտուքր:

2.     Առժամանակ ընդհատեց ճանապարհորդությունն ու փնտրտուքը: 3. Ընղհատեց ճանապարհորդությունն ու փնտրտուքր: 4. Ընդհատեց փնտրտուքը: Կամ՝ ընղհատեց ճանապարհորղությունր: 5. Ընդհատեց:

Գրեթե սպառվում էին նրա սուղ միջոցները:
Երեկոյան քաղաքում մեծ իրարանցում սկսվեց:
Մորաքրոջս ամուսինը ձեռնասուն մի թոչուն ուներ:

Նա թռչուններին անգամ խոսել էր սովորեցնում:
Չղջիկներր չեն կարողանում լույսին նայել:
Մեքենայացված գրադարանում աշխատող մարդիկ չկան:
Այդ գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում:

Երեկոյան, մթնշաղի հետ, միջատների անլռելի նվագախմբի աղմուկը հազարապատիկ ուժեղ հնչեց

Հին արևելյան աշխարհի հավատալիքներ

Հին աշխարհի կրոնական հավատալիքների ձևավորման շրջանում տոհմն ուներ իր հովանավոր աստվածությունը կամ ոգին: Մարդիկ նրա միջոցով էին հաղորդակցվում գերբնական ուժերի հետ:
Աստվածների պաշտամունքը
Ոգին էր մարդկանց պահպանում դժբախտությունից և տալիս բարօրություն: Երբ համայնքներն ու ցեղերը միավորվեցին և առաջացավ պետությունը, մարդիկ նախկին համայնքային աստվածություններին օժտեցին որևէ բնագավառի հովանավորի դերով: Մեկը դարձավ ամպրոպի աստված, մյուսը՝ բերրիության, երրորդը՝ արևի, և այսպես շարունակ:Այսպես առաջացավ բազմաստվածությունը: Օրինակ՝ Եգիպտոսում երկրպագում էին շուրջ հազար աստվածների: Նույն իրավիճակն էր տիրում խեթերի և այլ ժողովուրդների մոտ:
Դիցարան
Դիցարանի ստեղծումը և գոյությունը սերտորեն կապված է պետության և կառավարման ձևի հետ: Դիցարանը ստեղծվում էր պետության առաջին արքաներից մեկի հրամանով, որպեսզի ամրապնդվի իշխող ցեղի կամ քաղաքի գերիշխանությունը: Երբ պետության մայրաքաղաքը փոխվում էր, երբեմն փոխվում էր նաև գլխավոր աստվածը: Եգիպտոսի Հին թագավորության շրջանում գլխավոր աստվածն էր Ռան (արևի աստվածը), որին երկրպագում էին Մեմֆիս քաղաքում: Բայց երբ մայրաքաղաք դարձավ Թեբեն, գլխավոր աստված հռչակվեց տեղի աստված Ամոնը: Ք.ա. 14-րդ դարում փարավոն Էխնաթոնը գերագույն աստված հռչակեց նախկինում գրեթե անհայտ Աթոնին: Դրանով նա փորձեց Ամոնի տաճարի քրմերին զրկել իրենց մեծ իշխանությունից: Այսպես՝ պետականության հետ միասին ի հայտ
եկավ դիցարանը:
Աշխարհաստեղծման առասպելը
Արևելքի ժողովուրդներն ունեին բնության, մարդկանց, կենդանական ևբուսական աշխարհների ծագման մասին առասպելներ:
Եգիպտոս. «Սկզբում համատարած ջուր էր: Այնուհետև ջրի մեջ Պտահ աստվածը ստեղծեց մի կղզի, որը սկսեց մեծանալ: Հետո աստված երկիրը բաժանեց երկնքից, ստեղծեց օդը: Միայն վերջում նա ստեղծեց մարդկանց»:
Շումեր. «Երկիրը ստեղծեց Էլլիլ աստվածը: Նա բաժանեց երկիրը երկնքից, որոնք սկզբում մեկ միասնություն էին կազմում: Դրանից հետո նա կավից ծեփեց մարդուն՝ իր իսկ նմանությամբ»:
Հնդկաստան. «Սկզբում ոչինչ չկար՝ ո՛չ արև, ո՛չ լուսին, ո՛չ աստղեր: Ջրից ծնվեց կրակը: Տաքությունից ծնվեց Ոսկե ձուն: Ոսկե ձվից ծնվեց արարիչ Բրահման: Նա ջարդեց ձուն, և այն ճեղքվեց երկու մասի: Վերին կեսը դարձավ երկինք, ստորին կեսը՝ երկիր, իսկ դրանց միջև Բրահման դրեց օդը: Նա հողը դրեց ջրերի մեջ և ստեղծեց աշխարհամասերը, սկիզբ դրեց ժամանակին»:
Բաբելոն. «Սկզբում համատարած ջրային տարերք էր՝ օվկիանոս: Այստեղ իշխում էր հրեշ Թիամաթը: Բաբելոնի գլխավոր աստված Մարդուկը հաղթեց Թիամաթին: Վերջինիս մարմնի մի կեսից նա ստեղծեց երկինքը, մյուսից՝
երկիրը»:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1․Եգիպտոսում ինչո՞ւ էր հաճախ փոխվում գլխավոր աստվածը:
Եգիպտոսում գլխավոր աստվածը հաճախ փոխվում էր, որովհետև դա անմիջապես կապված էր քաղաքական և վարչական փոփոխությունների հետ։

2․ Ինչպե՞ս է առաջացել բազմաթիվ աստվածների պաշտամունքը կամ բազմաստվածությունը:
Բազմաստվածությունը առաջացել է այն ժամանակ, երբ տարբեր տոհմերի և ցեղերի աստվածները միավորվեցին մեկ պետության մեջ և սկսեցին համարվել տարբեր բնագավառների հովանավորներ։

3․Ի՞նչ է դիցարանը:
Դիցարանը աստվածների ամբողջությունն է՝ նրանց կազմակերպված համակարգը տվյալ ժողովրդի կրոնում։

Ճամփորդություն դեպի Լոռվա մարզ

Մենք գնացել էինք Լոռվա մարզ։ Առաջին հերթին մենք այցելեցինք Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան։ Զբոսավարը մեզ պատմեց հետաքրքիր փաստեր Թումանյանի կյանքից։ Թուն-թանգարանից հետո մենք գնացինք Դսեղի Ծովեր։ Շատ գեղեցիկ ու անմոռանալի էր այդ վայրը։ Այնտեղ մենք նստեցինք, հաց կերանք և շարունակեցինք մեր ճամփորդությունը։ Հետո մենք գնացինք մեր հյուրանոց՝ հանգստանալու։ Հաջորդ օրը մենք գնացինք երեք եկեղեցիներ՝ Ախթալայի վանք, Հաղպատի վանական համալիր, Հաղպատի վանական համալիր։ Գիշերը մենք դուրս եկանք Ալավերդիում զբոսնելու։ Ալավերդին շատ գեղեցիկ էր և ինձ շատ դուր եկավ։ Մենք նաև գնացինք Ապարանի քանդակների պուրակ։

A Door to Another World

Reading is like opening a secret door. When you open a book, you can go anywhere. You can travel to a far country, meet interesting people, or even talk to heroes and animals. Books let you live many lives in one life.

Reading is more than words on paper. It is an adventure for your mind. When you read, you imagine colors, sounds, and feelings. You think in new ways and see the world differently. A small story can make you laugh, cry, or dream.

Books are friends. They are always there when you need them. They never judge you and always teach you something new. Even a few pages a day can make your world bigger and brighter.

Reading is not just for school. It is a key to freedom. A person with a book in hand can escape boredom, fear, or sadness. With reading, the mind travels, and the heart grows.

So, open a book today. Step through the secret door. Let your imagination fly, and discover new worlds waiting for you.

Exercise 1 – Match the words with their meanings

Համապատասխանեցրու բառերը բացատրություններին.

  1. adventure-b. something exciting or unusual
  2. imagine-d. to think of pictures in your mind
  3. freedom-e. being free, not controlled
  4. secret-c. something not known by many people
  5. discover-a. to find something new

a. to find something new
b. something exciting or unusual
c. something not known by many people
d. to think of pictures in your mind
e. being free, not controlled

Exercise 2 – Fill in the blanks

Լրացրու նախադասությունները ճիշտ բառերով.

(books, imagine, world, friends, adventure)

  1. Reading is an adventure for your mind.
  2. Books are like friends.
  3. When you read, you imagine many things.
  4. Books can make your world bigger.
  5. Reading helps you travel without leaving your books.

Exercise 3 – Choose the correct word

Ընտրիր ճիշտ տարբերակը.

  1. Books let you (run / live / eat) many lives.
  2. Reading is more than (food / words / games) on paper.
  3. Books can help you escape (joy / boredom / fun).
  4. A small story can make you (sleep / laugh / jump).
  5. Reading is a key to (freedom / school / homework).

Exercise 4 – Find synonyms

Գտիր տեքստից բառեր, որոնք ունեն նույն իմաստը.

  1. trip → travel
  2. people → person
  3. think → imagine
  4. large → bigger
  5. start → open

Exercise 5 – Make your own sentences

Կազմիր նախադասություններ հետևյալ բառերով.

  1. Imagine-I like to imagine that I am driving a fast car.
  2. Book-This book has many interesting stories about heroes.
  3. Adventure- Every new journey is a great adventure for me.
  4. Freedom- Reading gives you the freedom to travel anywhere.
  5. Discover- You can discover new worlds when you open a book.

Կարդա բացատրությունը և գուշակի՛ր բառը.

  1. Something exciting – adventure
  2. To see pictures in your mind – imagine
  3. To find something new – discover
  4. A person in a story – hero
  5. A place far away – country

Exercise 1 – Թարգմանիր անգլերեն

  1. Կարդալը նման է գաղտնի դուռ բացելուն։-Reading is like opening a secret door.
  2. Գրքերը մեր ընկերներն են։-Books are our friends.
  3. Դու կարող ես ճանապարհորդել հեռավոր երկրներ։-You can travel to far countries.
  4. Ընթերցանությունը զարգացնում է միտքը։-Reading develops the mind.
  5. Գրքերը քեզ սովորեցնում են նոր բաներ։-Books teach you new things.

Exercise 2 – Թարգմանիր հայերեն

  1. Books let you live many lives.-Գրքերը թույլ են տալիս ապրել բազմաթիվ կյանքեր:
  2. Reading is an adventure for your mind.-Ընթերցանությունը արկած է քո մտքի համար:
  3. A small story can make you laugh.- Փոքրիկ պատմությունը կարող է ստիպել քեզ ծիծաղել:
  4. Books never judge you.-Բացիր գիրքը և բացահայտի՛ր նոր աշխարհներ:
  5. Open a book and discover new worlds.Բացիր գիրքը և բացահայտի՛ր նոր աշխարհներ:

3/12/2026

Образуйте имена прилагательные.

1) душ ́утром – утренний душ

2) бил́ет на авт́обус – автобусный билет

3) зверь из л́еса – лесной зверь

4) р́ыба из м́оря – морская рыба

5) кн́ига для дет́ей – детская книга

6) шќура т́игра – тигровая шкура

7) вар́енье из абриќосов – абрикосовое варенье

8) ш́апка из м́еха – меховая шапка

9) п́алка из д́ерева – деревянная палка

10) буль́он из ќурицы – куринный бульон

Допишите окончания прилагательных, согласуя их с родом имён существительных.

Объясните, что значат эти словосочетания.

Свежий хлеб – хлеб, который испекли сегодня;
свежая газета – газета, которая вышла сегодня;
свежие новости – самые последние новости.

1. Золотое кольцо, золотая душа, золотой характер, золотые руки.

2. Жел́езная в́оля, жел́езная дор́ога, жел́езный молот́ок.

3. Шокол́адный заѓар, шокол́адная конф́ета.

4. Тум́анное ́утро, тум́анный ́ответ, тум́анная поѓода.

5. Лёгкое пл́атье, лёгкий челов́ек, лёгкая зад́ача, лёгкий в́етер.

Образуйте множественное число.

1) дл́инный день – длинные дни

2) тяжёлая с́умка – тяжёлые с́умки

3) с́иняя пт́ица – с́иние пт́ицы

4) гор́ячий пир́ог – гор́ячие пир́оги

5) кр́углое лиц́о – кр́углые лиц́а

6) ос́енний в́ечер – ос́енние в́ечера

7) ѓорькое леќарство – ѓорькие леќарства

8) больш́ой дом – больш́ие дома

9) тёплый в́ечер – тёплые в́ечера

10) зелёная тетр́адь – зелёные тетр́ади

11) кр́ошечный ребёнок – кр́ошечные ребята

12) ќислый лим́он – ќислые лим́оны

13) ́утренняя прогр́амма – утренние прогр́аммы

14) лёгкое зад́ание – лёгкие зад́ания

Աֆրիկայի աշխարհագրական դիրքը, մակերևույթը

Afrika-combined.jpg

Աֆրիկայի քարտեզ

Մայրցամաքում մեծ տարածում ունեն նաև սարահարթերը, որոնցից ամենախոշորներն են Սահարան, որի տարածքում առանձնացվում են Ահագգար, Տիբեսթ և Դարֆուր բարձրավանդակներըՍուդանի սարահարթը՝ Սահարայից հարավ, Կալահարին և Նամիբը հարավային Աֆրիկայում, որոնք միավորվում են Հարավաֆրիկյան սարահարթում, և Արևելաաֆրիկական սարահարթը՝ Արևելաաֆրիկյան բեկվածքից արևելք ընկած ընդարձակ տարածքում, որի սահմաններում են նաև Կիլիմանջարո և Քենիա գագաթները: Խոշոր հարթավայր է նաև Կոնգոյի գոգավորությունը՝ Աֆրիկայի հասարակածային գոտու կենտրոնական հատվածում:

Սահարայում՝ Մավրիտանիա պետության տարածքում է գտնվում նաև մակերևույթի ամենահետաքրքիր ձևերից մեկը՝ Սահարայի աչքը (նկ. 4), որն առաջին անգամ նկատել են տիեզերքից, քանի որ իր հսկայական չափերի պատճառով (50 կմ տրամագիծ) Երկրի մակերևույթից այն պարզապես բլուրների տեսք ունի:

Այս մայրցամաքը  Աֆրիկա են անվանել հին հռոմեացիները՝ տեղաբնիկ «աֆարիկ» ցեղի անունով: Ըստ զբաղեցրած տարածքի՝ Աֆրիկան երկրագնդի երկրորդ մայրցամաքն է՝ Եվրասիայից հետո: Դեռևս մեր թվականությունից շատ դարեր առաջ Աֆրիկայի հյուսիսային ափերն են այցելել փյունիկեցիները, հին հռոմեացիները, հին հույները: Ոսկի, փղոսկր և թանկարժեք փայտանյութ հայթայթելու համար եգիպտական փարավոնները արշավախմբեր են ուղարկել դեպի Նեղոս գետի վերին հոսանքները:

Saharayi achq.jpg

Սահարայի աչքը տիեզերքից դիտելիս

Հարցեր՝

1․ Ինչպիսի՞ն է Աֆրիկայի աշխարհագրական դիրքը։

Աֆրիկա մայրցամաքը զբաղեցնում է 30,3 մլն կմ² տարածք (ՀՀ տարածքից մոտ 1000 անգամ ավելի): Նրա աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկություններից է տաք ջերմային գոտում գտնվելը, սահմանակցումը Եվրասիային և այն, որ հասարակածով և Գրինվիչի միջօրեականով տարածքը կարելի է բաժանել 4 մասերի: Ընդ որում, տարածքի մեծ մասը գտնվում է արևելյան և հյուսիսային կիսագնդերում:

2․Ինչու՞ է Աֆրիկան համարվում սարահարթային մայրցամաք։

Քանի որ ինչվոր մասով կազմված է սարահարդերից։

3․ Հին և երիտասարդ ի՞նչ լեռներ գիտեք Աֆրիկայում։

 Ատլասի լեռները, Կապի և Դրակոնյան լեռները։