Հայաստանի պատմության թանգարանը ազգային նշանակության մշակութային հաստատություն է, որը գտնվում է Երևանում՝ Հանրապետության հրապարակում: Այն հիմնադրվել է 1919 թվականին և պաշտոնապես բացվել է 1921 թվականին: Թանգարանը ներկայացնում է Հայաստանի բազմադարյա պատմությունն ու մշակույթը՝ նախնադարյան ժամանակներից մինչև ժամանակակից դարաշրջան:

3Она стоит от всех в сторонке,
Здесь на высоком бугорке.
Зелёных веток рубашонку
Полощет в летнем ветерке.

Идя из леса, ребятишки
Под ней присядут отдохнуть.
Её прозвали «Передышкой».
Передохнул — и дальше в путь.

От деревни до ближайшего леса дорога шла через широкое поле. Идёшь по нему в летний день — солнце печёт, жара. Кажется, конца-краю нет этому полю.

Но как раз на половине пути у самой дороги росла зелёная развесистая берёза.

Кто бы из леса в деревню или обратно ни шёл, обязательно сядет и отдохнёт в прохладной тени под старым деревом.

И так это славно бывало: кругом всё поле даже блестит от солнца, а под густой берёзой свежо, прохладно. Над головой зелёные листья шумят, будто зовут присесть и передохнуть немножко.

Вот и прозвали эту берёзу местные жители «Передышкой».

Ранней весной только пригреет получше солнце, а Передышка уже зазеленела, стоит среди поля нарядная, сплошь усыпанная клейкими молодыми листочками.

А осенью Передышка становилась вся жёлтая. Подует ветер, и полетят с дерева золотые листья.

Целые стаи перелётных птиц садились передохнуть на берёзу.

И так уж, бывало, заведено, из года в год, много лет: человек ли идёт из леса в деревню, птица ли откуда-то издали прилетит — для всех берёза посреди поля отдыхом служит.

Но вот однажды осенью возвращались ребята домой с вязанками хвороста. Дошли до берёзки и, как полагается, отдохнуть уселись.

Кругом по-осеннему неприютно: поле пустое, серое, давно уже с него хлеб убрали, только сухое жнивьё жёсткой колючей щёткой торчит. А у самой дороги картофельные гряды темнеют. Ботва на них почернела, дожди да ветры прибили её к самой земле.

Посидели ребята немного под деревом, а потом кто-то из них предложил: «Давайте костёр разведём, погреемся и картошку в золе испечём».

Сказано — сделано. Наломали сухих палок из хвороста, стали костёр разводить, а он не горит, ветром огонь задувает.

— Постойте! — кричит один мальчуган. — Тащите-ка сучья к берёзе. Вон у самых корней будто печурка, там уж костёр не задует.

Так и устроили.

С тех пор ребята приладились между корнями берёзы костёр разводить, картошку печь. И огонь разжигать было очень удобно: надерут коры с той же берёзы, она жарко горит, в один миг костёр разгорится.

Всю кору внизу с дерева поободрали. А между корнями огонь выжег большую чёрную дырку — настоящую печь.

* * *

Наступила зима. Ребята перестали ходить в лес.

Всё кругом — и поля и леса — засыпал снег. Посреди белого поля виднелась одна только берёза. Её ветви обледенели, покрылись инеем. И, когда утром вставало солнце, берёза казалась нежно-розовой, будто нарисованной тонкой кистью на синем фоне морозного неба. Только внизу, у самых корней, по-прежнему чернела обугленная дыра. Но и она теперь не очень была заметна — снаружи её слегка припорошил снег.

Но вот и зима прошла. Потекли ручьи, запестрели в поле проталины, всё кругом зацвело, зазеленело.

И только одна Передышка в эту весну не покрылась густой зелёной листвой. Она стояла голая, потемневшая. Ветер поломал у неё сухие ветви и оставил лишь крючковатые толстые сучья.

— Засохла наша берёзка, не будет теперь Передышки, — говорили в деревне.
А потом однажды приехали на дрогах люди с топором и пилою, свалили сухое дерево и увезли на дрова.
Остался от Передышки один только пень, а внизу под ним — чёрная обугленная дыра.

* * *

Шёл как-то раз лесник из деревни к себе в сторожку, и ребята с ним тоже шли в лес по ягоды. Дошли до середины поля. Жарко, а укрыться от солнца негде, один пень у дороги торчит.
Поглядел на него лесник, рукой махнул.
— У кого ж это, — говорит, — хватило совести Передышку сгубить? Выжгли дыру у самых корней да ещё всю кору со ствола ободрали…
Стыдно стало ребятам. Вот ведь они что по незнанию наделали. Переглянулись между собой и рассказали обо всём леснику.
Тот покачал головой.
— Ну, — говорит, — что было, того не воротишь, а теперь надо вам вашу вину исправлять.
Ребята обрадовались. Только как же её исправить?
— А вот как, — сказал старик, — осенью приходите ко мне в сторожку. Выкопаем мы молодых кустов да берёзок, всю дорогу ими обсадим.
Так и решили. Было это лет десять назад.
А теперь от деревни до леса вся дорога деревьями и кустами обсажена. А посредине пути торчит старый широкий пень.
В этом месте по-прежнему все садятся передохнуть. Сидят кто на пне, а кто просто так, на земле, под тенью густых молодых берёзок. И это место зовётся по-прежнему «Передышка».

• Обсуждение рассказа:

1. Почему березу назвали «передышкой»?
   Березу назвали «Передышкой», потому что она служила местом отдыха для жителей деревни. Люди часто останавливались под её кроной, чтобы передохнуть от работы, жаркого солнца или длительных дорог.
   
2. Как описывает автор березу весной?
   Автор описывает березу как символ обновления и красоты. Весной она покрывается нежными зелеными листочками, оживает после зимы и становится настоящим украшением природы. Её вид вызывает радость и восхищение у окружающих.
   
3. Чем закончился отдых ребят у березы? 
   Отдых ребят у березы закончился трагически для дерева. Они, не задумываясь о последствиях, повредили ствол дерева, из-за чего береза заболела и впоследствии погибла.
   
4.  Какой увидели жители деревни березку весной?
   Жители деревни увидели, что береза весной больше не ожила. Вместо зеленой, здоровой кроны она выглядела засохшей и мёртвой. Это вызвало у людей грусть, ведь «Передышка» всегда была частью их жизни.
   
5. Какие картины противопоставлены в рассказе? 
   Живая, цветущая береза, радующая глаз весной
   
6. Что дальше стало с березкой?
   Береза, к сожалению, погибла. Её больше не смогли спасти, и это стало горьким уроком для всех, особенно для ребят.
   
7. Стыдно ли стало ребятам за их поступок?
   Да, ребятам стало стыдно за свой поступок
   
8. Как они решили исправить ошибку?
   Ребята решили посадить новое дерево на месте погибшей березы.
   
9. Можно ли сказать, что ошибка ребят исправлена? Что горько напоминает о старой Передышке?
   Ошибка ребят частично исправлена, так как они посадили новое дерево.
   
10. Сравните – какой была береза, какой стала.
    Была: Береза была красивой, зеленой, полной жизни. Она символизировала радость, покой и единение с природой.
    
    Стала: После гибели береза превратилась в сухое, мертвое дерево, которое больше не радовало глаз и не приносило пользы
    
11. Береза, которую назвали “ Передышкой” погибла. Давайте попробуем представить, что может ждать человека, если погибнет природа?
    Если погибнет природа, человек потеряет источник чистого воздуха, воды, пищи и красоты.

Ժամկետ` նոյեմբերի 1-20-ը:

Մասնակիցներ`Հյուսիսային դպրոցի 5-րդ դասարաններ

Ընթացք՝ Սովորողները  նախապես տեղեկութուններ են հավաքում Հայաստանի պատմության թանգարանի մասին, պատրաստում հարցազրույցներ, իսկ վերջում միասին այցելում ենք թանգարան ։

1. Գուգլ քարտեզի միջոցով գծել Հյուսիսային դպրոցից մինչև Հայաստանի պատմության թանգարանը ճանապարհը։

1. Երևանի ո՞ր համայնքում է գտնվում Հայաստանի պատմության թանգարանը։
   Հայաստանի պատմության թանգարանը գտվում է Կենտրոն վարչական շրջանում։
2. Հյուսիսային դպրոցից մինչև Հայաստանի պատմության թանգարանը ի՞նչ փողոցներով ենք անցնում։
   
   Հյուսիսային պողոտա – Սա ամենալայն և հարմար քայլուղին է, որը կտանի ձեզ դեպի քաղաքի կենտրոն։
   Աբովյան փողոց – Հյուսիսային պողոտայից դուրս գալով, կանցնեք այս հայտնի փողոցով, որը կապում է Հյուսիսային պողոտան Հանրապետության հրապարակի հետ։
   Հանրապետության հրապարակ – Աբովյան փողոցով շարունակելով, կհասնեք Հանրապետության հրապարակի հարակից տարածքին։
   Նալբանդյան փողոց կամ Ամիրյան փողոց – Հանրապետության հրապարակի մոտ կարող եք ընտրել այս երկու փողոցներից մեկը՝ ձեր տեղանքից կախված։
   Հայաստանի պատմության թանգարան – Այն տեղակայված է Հանրապետության հրապարակում՝ Գլխավոր հրապարակային շենքերի համալիրում։
3. Ինչ տեսարժան վայերով ենք անցնում մինչ հասնելը Հայաստանի պատմության թանգարանը։
   
   Հյուսիսային պողոտայի ճարտարապետությունը – Գեղեցիկ ժամանակակից շենքեր, խանութներ, սրճարաններ և արվեստի ցուցադրություններ:
   
   Երևանի գրքի քանդակը – Հյուսիսային պողոտայում տեղակայված արվեստի փոքրիկ անկյուն:
   և այլ վայրեր։
4. Ի՞նչ կարևոր կառույցներ կան Հայաստանի պատմության թանգարանի հարևանությամբ։
   Հայաստանի պատմության թանգարանը և Ազգային պատկերասրահը նույն շենքում են տեղակայված: Պատկերասրահը ներկայացնում է հայ և օտարազգի արվեստագետների գործերը՝ սկսած միջնադարից մինչև ժամանակակից ժամանակներ։
5. Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք թանգարան այցելելով։ Չունեմ

Երկրակեղևը՝ միջնապատյանի հետ,  անվանում են քարոլորտ: Այն կազմված է վիթխարի կտորներից, որոնք մշտական շարժման մեջ են  և կարծես սահում են միջնապատյանի վերին շերտով: Դրանք քարոլորտի սալերն են: 

Սալերն ընդգրկում են ոչ միայն  մայրցամաքները, այլև օվկիանոսի հատակի իրենց հարակից մասերը: Այդ պատճառով քարոլորտի սալերի և մայրցամաքների սահմանները չեն համընկնում: Դրանք նույն հիմքն ունեն և իրար հետ կազմում են մեկ ամբողջություն: Քարոլորտի սալերը տարեկան 5-6 սմ արագությամբ շարժվում են տարբեր ուղղություններով: Սալերի բախման տեղերը երկրակեղևի ամենաակտիվ, երկրաշարժավտանգ շրջաններն են: Երկրակեղևն ունի երկու շերտավոր կառուցվածք:  Առանձնացնում են երկրակեղևի երկու հիմնական տիպ՝ մայրցամաքային և օվկիանոսային: Մայրցամաքային երկրակեղևը եռաշերտ է: Վերին շերտը նստվածքային ապարների շերտի տակ գրանիտային ապարների շերտն է, իսկ դրա տակ՝ բազալտայինը: Երկրակեղևի առավելագույն հաստությունը հասնում է  5-10 կմ: Այն կազմված է երկու շերտից՝ նստվածքային և բազալտային: Գրանիտային շերտը բացակայում է:
Երկրի ներքին հզոր ուժերի ազդեցությամբ միջնապատյանն անընդհատ շարժման մեջ է: Այդ շարժումը պատճառ է դառնում երկրակեղևի անընդհատ շարժման:  Դրա հետևանքով նրա տարբեր տեղամասերում ապարաշերտերը կոտրատվում են, թեքվում են, բարձրանում են, իջնում են կամ էլ ծալքավորվում: Գիտնականները պարզել են,  երկրակեղևում տեղի են ունենում երկու տեսակի շարժումներ՝ ուղղաձիգ և հորիզոնական: Ուղղաձիգ շարժումների հետևանքով երկրակեղևի տարբեր տեղամասեր դանդաղորեն բարձրանում են կամ իջնում: Հորիզոնական շարժումների ժամանակ երկրակեղևի առանձին տեղամասեր մի դեպքում մոտենում են իրար, սեղմվում՝ առաջացնելով ծալքեր, մյուս դեպքում հեռանում են իրարից՝ առաջացնելով խզվածքներ:
Երկրակեղևի շարժումներն առանձնապես բնորոշ են նրա շարժունակ, անկայուն,  լայնարձակ  տեղամասերին, որոնք կոչվում են երկրածալքեր (գեոսինկլինալներ): Այդ տեղամասերում կան գործող հրաբուխներ, և հաճախ լինում են ուժեղ երկրաշարժեր: Երկրի մակերևույթին երկրածալքերը համընկնում են լեռնային շրջանների հետ:
Երկրակեղևում կան նաև համեմատաբար կայուն, անշարժ տեղամասեր: Երկրակեղևի կայուն, ընդարձակ, կարծր բյուրեղային հիմքով տեղամասերը կոչվում են հարթակներ (պլատֆորմներ): Այս տեղամասերում չկան  գործող հրաբուխներ, չեն լինում ուժեղ երկրաշարժեր: Երկրի մակերևույթին դրանք համընկնում են հարթավայրերի հետ: Հարթակներն ընկած են մայրցամաքների հիմքում: Օրինակ՝ Հարավային Ամերիկայի հիմքում ընկած է հարավամերիկյան հարթակը, Աֆրիկայի հիմքում՝  Աֆրիկյանը: Բոլոր մայրցամաքների հիմքում մեկական հարթակ է ընկած՝ բացառությամբ Եվրասիայի:

Առաջադրանքներ

1.Ի՞նչ են քարոլորտի  սալերը:
Քարոլորտի սալեր՝ այս անվանումով կոչվում են այն վիթխարի քարե շերտերը, որոնք շարժվում են միջնապատյանի վերին շերտի վրա:
2. Ի՞նչ կառուցվածք ունի երկրակեղևը: Որո՞նք  են երկրակեղևի հիմնական տիպերը:

Մայրցամաքային երկրակեղև՝ եռաշերտ է. դրա վերին շերտը նստվածքային ապարներն են, հետո՝ գրանիտային շերտը, ու վերջում՝ բազալտային շերտը:

Օվկիանոսային երկրակեղև՝ կազմված է միայն բազալտային շերտից:

3. Երկրակեղևի շարժումների ի՞նչ տեսակներ գիտեք:

Ուղղաձիգ շարժումներ՝ երբ երկրակեղևի տարբեր տեղամասեր բարձրանում կամ իջնում են:

Հորիզոնական շարժումներ՝ երբ երկրակեղևի տեղամասերը մոտենում են իրար (ծալքեր ստեղծելով) կամ հեռանում (խզվածքներ առաջացնելով):

4. Ի՞նչ է հարթակը:
Հարթակը՝ Երկրակեղևի կայուն և ընդարձակ տեղամասեր, որոնք ունեն կարծր բյուրեղային հիմք և չեն ենթարկվում մեծ երկրաշարժերի կամ հրաբուխների գործունեության

5. Ի՞նչ է երկրածալքը:
Երկրածալքը՝ տեղամասեր, որտեղ երկրակեղևի շերտերը ծալվում են՝ առաջացնելով լեռնային շրջաններ: Այդ տեղամասերում հաճախ տեղի են ունենում ուժեղ երկրաշարժեր և գործող հրաբուխներ։