Ժամատախտակ․ 6-1 դասարան

Երկուշաբթի

  • 09։00-09։15՝ ընդհանուր պարապմունք
  • 09:20-10:05՝ բնագիտության մոդուլ
  • 10:10-10:55՝ տեխնոլոգիա
  • 11:00-11:45՝ մայրենի
  • 11:50-12:35՝ անգլերեն
  • 12:50-13:35՝ մաթեմատիկա

Երեքշաբթի

  • 09։00-09։15՝ ընդհանուր պարապմունք
  • 09:20-10:05՝ մաթեմատիկա
  • 10:10-10:55՝ մայրենի
  • 11:00-11:45՝ մայրենի
  • 11:50-12:35՝ երգ
  • 12:50-13:35՝ հայրենագիտություն

Չորեքշաբթի

  • 09։00-09։15՝ ընդհանուր պարապմունք
  • 09:20-10:05՝ երգ
  • 10:10-10:55՝ բնագիտության մոդուլ
  • 11:00-12:35՝ ընտրություն
  • 12:50-14:20՝ ֆիզկուլտուրա

Հինգշաբթի

  • 09։00-09։15՝ ընդհանուր պարապմունք
  • 09:20-10:05՝ մաթեմատիկա առանց բանաձևի
  • 10:10-10:55՝ անգլերեն
  • 11:00-11:45՝ մաթեմատիկա
  • 11:50-12:35՝ մայրենի
  • 12:50-13:35՝ ռուսերեն
  • 13։40-14։20՝ տեխնոլոգիա

Ուրբաթ

  • 09։00-09։15՝ ընդհանուր պարապմունք
  • 09:20-10:05՝ մայրենի
  • 10:10-10:55՝ հայրենագիտություն
  • 11:00-12:35՝ ընտրություն
  • 12:50-13:35՝ մաթեմատիկա
  • 13:40-14:20՝ ռուսերեն

Ապրիլ ամսվա ինքնաստուգում

6րդ դասարան

  1. Ո՞ր նախադասությունն է պարզ ընդարձակ։ (1 մ.)
  2. Մարդիկ ու մեքենաները անցուդարձ էին անում:
  3. Անտառն ավելի գեղեցիկ էր թվում:
  4. Խոսակցությունը կարծես հաճելի էր նրան:
  5. Յուրաքանչյուրը ոք լաց էր լինում:
  6. Անուղղակի խոսքը փոխակերպի՛ր  ուղղակիի։ (1 մ.)

Կինն ասաց բժշկին. «Թող իմ ամուսինը ծանր հիվանդ է, ե՛կ և նայի՛ր. իրենք աղքատ մարդիկ են. բոլորը մերժել են իրենց»:

Կինն ասաց բժշկին.
 — Իմ ամուսինը ծանր հիվանդ է, ե՛կ և նայի՛ր. մենք աղքատ մարդիկ ենք, բոլորը մերժել են մեզ:

  • Անուղղակի խոսքը փոխակերպի՛ր  ուղղակիի։ (1 մ.)

Տանտերն ինձ պատասխանեց, որ ես ինքս եմ կատակասերը. ինքը երեկ հավատաց իմ փուչ ծառայի խոսքերին, իսկ ես այսօր չեմ ուզում հավատալ իր խոսքերին, և բոլորս իրեն ծաղրում ենք:

Տանտերն ինձ պատասխանեց.
Դու ինքդ ես կատակասերը. ես երեկ հավատացի քո փուչ ծառայի խոսքերին, իսկ դու այսօր չես ուզում հավատալ իմ խոսքերին, և բոլորդ ինձ ծաղրում եք։


  • Ո՞ր տարբերակում է տրված պարզ նախադասությունը ճիշտ փոխակերպված բարդի։(0,5 մ.)

«Նրա անունը լսելիս կամ նրան հիշելիս իմ սիրտը լցվում է գոյականական մի մեղմ ջերմությամբ»։

1) Երբ լսում եմ նրա անունը կամ հիշում եմ նրան, իմ սիրտը լցվում է գոյականական մի մեղմ ջերմությամբ:

 2) Եթե լսում եմ նրա անունը կամ հիշում եմ նրան, իմ սիրտը լցվում է գոյականական մի մեղմ ջերմությամբ:

3) Իմ սիրտը գոյականական մի մեղմ ջերմությամբ է լցվում, քանի դեռ լսում եմ նրա անունը կամ հիշում եմ նրան:

4) Իմ սիրտը գոյականական մի մեղմ ջերմությամբ է լցվում այն բանի շնորհիվ, որ լսում եմ նրա անունը կամ հիշում եմ նրան:

  •  Ուղղակի խոսքը փոխակերպի՛ր  անուղղակիի։ (1 մ.)

— Ես քեզ չեմ կանչել հանդիմանելու համար, — ասաց պրոֆեսորը Գոհարին և ժպտալով ավելացրեց, — Ես ուզում եմ քեզ հայտնել մի բան, որին դու տեղյակ չես:

Պրոֆեսորը Գոհարին ասաց, որ իրեն չի կանչել հանդիմանելու համար, և ժպտալով ավելացրեց, որ ուզում է նրան հայտնել մի բան, որին նա տեղյակ չէ:

  • Փոխի՛ր ուղղակի խոսքի շարադասությունը երկու ձևով և կետադրի՛ր։ (2 մ.) Սպարապետը ասաց. «Սմբա՛տ, դու պետք է ներողություն խնդրես ինձնից քո անվայելուչ արարքի համար»։
  • Անուղղակի խոսքի փոխակերպման ո՞ր տարբերակն է ճիշտ։ (0,5 մ.)

Կարենը քեզ ասաց, թե դու չէիր կարող արդյոք քո խնդիրները ընտանիքիդ անդամների հետ լուծել, հետո ավելացրեց, թե քո ամեն մի քայլի մասին արդյոք պետք է ամենքն իմանային։

  1. — Դու չէի՞ր կարող քո խնդիրները ընտանիքիդ անդամների հետ լուծել, — ասաց Կարենը քեզ, հետո ավելացրեց, թե քո ամեն մի քայլի մասին պետք է ամենքն իմանայի՞ն:
  2. — Դու չէի՞ր կարող քո խնդիրները ընտանիքիդ անդամների հետ լուծել, — ասաց Կարենը քեզ, հետո ավելացրեց, — ամեն մի քայլիս մասին ամենքը պետք է իմանայի՞ն:
  3. Կարենը քեզ ասաց, հետո ավելացրեց. — Դու չէի՞ր կարող քո խնդիրները ընտանիքիդ անդամների հետ լուծել, ամեն մի քայլիդ մասին ամենքը պետք է իմանայի՞ն:
  4.  — Դու չէի՞ր կարող քո խնդիրները ընտանիքիդ անդամների հետ լուծել, — ասաց Կարենը քեզ, հետո ավելացրեց, — ամեն մի քայլիդ մասին ամենքը պետք է իմանայի՞ն:
  5. Որոշիր՝ նախադասությունը պարզ է, թե բարդ: (1 մ.)
  6. Դրսում քամին դադարեց, սկսեց ձյուն տեղալ: բարդ
  7. Սրթսրթալով տեղավորվեցինք մի փոքր անձավում: պարզ
  8. Երեխաները ծառից խոշոր, բայց խակ սալոր էին քաղել: պարզ
  9. Շրջակայքում փայտ չկար, որ խարույկ վառեինք: բարդ
  10. Մինչև լույս կդիմանանք ու մեր որսը լուսաբացին կշարունակենք:պարզ 
  11. Աստծո հրամանով սարերն իրար են մոտեցել, լիճը հասցրել են մինչև երկինք և ազատել վիշապից: պարզ
  12. Երեխաների ճիշտ դաստիարակությունն ամեն ընտանիքի առաջնային խնդիրն է: պարզ
  13. Անտառը դատարկվում էու ծառերը չորանում են: բարդ
  • Հոլովի՛ր քաղաք, սենյակ, ծառուղի, թերակղզի բառերը։ (1 մ.)

Ուղղական քաղաք սենյակ, ծառուղի, թերակղզի

Սեռական քաղաքի սենյակի ծառուղու, թերակղզու

Տրական քաղաքին սենյակին ծառուղուն, թերակղզուն
Հայցական քաղաքը սենյակը ծառուղին, թերակղզին

Բացառական քաղաքից, սենյակից ծառուղուց, թերակղզուց

Գործիական քաղաքով, սենյակով ծառուղով, թերակղզով

Ներգոյական քաղաքում, սենյակում ծառուղում, թերակղզում

  1. Յուրաքանչյուր բառի դիմաց գրի՛ր՝ որ հոլովմանն է պատկանում։ (1 մ.)

Ոզնի-ու

Կատու-ի

Ջրավաճառ-ի

Համակարգիչ-ի

Վարդ-ի

Հույս-ի

Կին-ոջ

Սեր-ո

Աստված-ո

Երեկո-յի

Ցերեկ-վա

Մարդ-ու

Ձի-ու

Օր-վա

Կեսօր-վա

Կրակ-ի

Մայր-ո

Գարուն-ան

Դասընկեր-ոջ

Քույր-ոջ

Ուղիղ և հակադարձ կախումներ2

Ուղիղ և հակադարձ կախումներ

Ուղիղ կախման դեպքում կազմում ենք հարաբերություն

a/b=c/x

x=bc/a

Հակադարձ կախման դեպքում կազմում ենք արտադրյալ

ab=cx

x=ab/c

Առաջադրանքներ

      1․ 3 կգ խնձորն արժե 1200 դրամ։ Որքա՞ն պետք է վճարել 7 կգ խնձորի համար

            1200:3=400 400×7=2800

  1. 5 մետր կտորից կարելի է կարել 2 զգեստ։ Քանի՞ մետր կտոր կպահանջվի 8 այդպիսի զգեստ կարելու համար։
    5:2=2,5 2,5×8=20
  2. Հեծանվորդը 2 ժամում անցնում է 24 կմ։ Քանի՞ կիլոմետր կանցնի նա 5 ժամում, եթե շարժվի նույն արագությամբ։
    24:2=12 12×5=60
  3. 200 գրամ շաքարավազով կարելի է պատրաստել 10 բլիթ։ Որքա՞ն շաքարավազ է անհրաժեշտ 25 բլիթ պատրաստելու համար։

200:10=20 20×25=500

  1. Քարտեզի վրա 2 սմ-ին համապատասխանում է 50 կմ իրական հեռավորություն։ Որքա՞ն է իրական հեռավորությունը երկու քաղաքների միջև, եթե քարտեզի վրա դրանց հեռավորությունը 6 սմ է։

50:2=25 25×6=150

  1.  Բանվորը 4 օր աշխատելու համար ստացավ 32,000 դրամ։ Որքա՞ն կստանա նա 10 օր աշխատելու դեպքում։
    32,000:4=8,000 8,000×10=80,000
  2. 15 m^2 մակերեսը ներկելու համար ծախսվում է 3 կգ ներկ։ Որքա՞ն ներկ կծախսվի 40 m^2 մակերեսը ներկելու համար։
    15:3=5 5×40=200
  3. Տպագրական մեքենան 5 րոպեում տպում է 150 էջ։ Քանի՞ էջ կտպի մեքենան կես ժամում (30 րոպեում)։

150:5=3 3×30=90


Հակադարձ համեմատական կախում

  1. 4 բանվորը պատը կարող են կառուցել 15 օրում։ Քանի՞ օրում կկառուցեն նույն պատը 6 բանվորը։ 4×15=60 60:6=10
  2. Մեքենան 80 կմ/ժ արագությամբ քաղաքից քաղաք հասնում է 3 ժամում։ Քանի՞ ժամում կհասնի նա, եթե արագությունը դարձնի 60 կմ/ժ։

80×3=240 240:60=4

  1. Ունեցած կերը 20 հավին բավականացնում է 30 օր։ Քանի՞ օր կբավականացնի նույնքան կերը 25 հավին։

20×30=600 600:25=24

  1. Որոշակի գումարով կարելի է գնել 12 տետր, որոնցից յուրաքանչյուրն արժե 150 դրամ։ Քանի՞ տետր կարելի է գնել նույն գումարով, եթե մեկ տետրի գինը լինի 200 դրամ։

12×150=1800 1800:200=9

  1. 3 խողովակը ավազանը լցնում են 8 ժամում։ Քանի՞ ժամում կլցնեն ավազանը 4 այդպիսի խողովակները։

3×8=24 24:4=6

  1. Հեծանվորդը 12 կմ/ժ արագությամբ ճանապարհն անցավ 40 րոպեում։ Քանի՞ րոպեում նա կանցնի նույն ճանապարհը, եթե ընթանա 15 կմ/ժ արագությամբ։
    12×40=480 480:15=32
  2. Դասագրքերը դարակների վրա տեղավորելիս, եթե ամեն դարակում դնենք 20 գիրք, կզբաղեցվի 6 դարակ։ Քանի՞ դարակ կզբաղեցվի, եթե ամեն դարակում դնենք 30 գիրք։20×6=120 120:30=4

Crazy PaellaChapter 1 – Getting Ready


‘Daniel, I’m here!’ Julia calls. She is at the front door of the house.
‘What is it, Julia?’ I reply.
‘We’re going to Spain today! You remembered, right?’
‘Of course I did. I’m packing!’ I call.
My name is Daniel. I’m 24 years old. Julia is my sister. She is 23. We’re
both at university. We share a house in London. Our parents are Arthur and
Sarah Bell.
Julia and I are getting ready for a trip. We’re going to Barcelona, Spain.
We’re both earning degrees in Spanish. We already know a lot of the
language, but we want to learn more. We’re going to be exchange students
this term.
I’m tall, about սsix feet. I have longish brown hair. My eyes are green and
I have a wide mouth. I have a strong build. My legs are strong due to hours
on the tennis courts. I’m a very good basketball player as well.
My sister Julia also has brown hair. Her hair is longer than mine. She
doesn’t have green eyes. She has brown eyes like my dad. I have the same
colour eyes as my mum.
My parents both work. My dad is an electrician. He works for a major
electric company. My mum is a writer. She also owns a company. It sells
science fiction books.
My parents are really great. They always help us to reach our goals. They
both speak Spanish well. They often speak to us in Spanish. It helps Julia
and I practise. They really encouraged us to become exchange students. We
are leaving for Spain today.
My dad comes in my room. He looks at me in surprise. Why? Because
I’m not dressed. ‘Daniel! Why aren’t you dressed?’ Dad asks.
‘Dressed? I just got up. I had a shower five minutes ago. I’m not even
dry yet!’
‘Come on! We don’t have much time. I want to take you to the airport.
But I have to go to work, too.’
‘Don’t worry, Dad. I’m getting dressed now.’
‘Where’s your sister?’
‘She’s in her room.’
My dad goes into my sister’s room. He wants to talk to her. He enters and
Julia looks at him. ‘Oh, hi, Dad. Do you need something?’ asks Julia.
‘Yes. Your brother’s getting dressed. Here.’ My dad gives Julia a wad of
cash. ‘I want you to both have this.’
Julia is surprised. ‘Dad! There’s a lot of money here!’ she says.
‘Your mother and I have saved this money. We want to pay for part of
your trip to Spain.’
‘Thanks, Dad!’ says my sister. ‘It will be very useful. I’m going to tell
Daniel!’
Julia turns to leave. She almost runs into me. She and Dad didn’t notice
that I was coming in. My dad sees me. ‘Oh, Daniel, you’re here!’ he says.
‘And you’re dressed! Great!’
My dad points to the money. ‘That money is for the two of you. It’s to
help with the trip.’
‘Thanks, Dad. It’ll be really helpful,’ I reply.
Julia smiles.
‘Now we must get ready,’ Dad says. ‘We have to leave for the airport!
Come on!’
Shortly after we eat, we leave the house. We head for the airport in
Mum’s car. Julia is very nervous.
‘Julia,’ Mum says, ‘are you all right?’
‘I’m really nervous,’ Julia answers․

Vocabulary

exchange student a student studying in another area or country
electrician someone whose job is to put in or repair electrical equipment
science fiction stories that take place in an imagined future or in other parts
of the universe
shower a piece of bathroom equipment that produces a flow of water that
you stand under to wash yourself
airport a place where passengers get on and off aircraft
wad of cash a pile of paper money
head for (slang) go to
nervous worried or frightened
check in (for a flight) to tell the people at an airport that you have arrived
relaxed feeling calm, comfortable and not worried
hug to put your arms around someone and hold them
take off when an aeroplane leaves the ground and goes up into the air

exchange students-փոխանակման ուսանողներ
electrician-էլեկտրիկ
science fiction-գիտաֆանտաստիկա
shower-ցնցուղ
airport-օդանավակայան
cash-կանխիկ
wad of-մի փունջ
head for-գնալ դեպի
nervous-նյարդային
checking in-գրանցում
relaxed-հանգիստ
hug-գրկախառնություն
takes off-թռիչք


Daniel and Julia live in:
a. the same house in London
b. different houses in London
c. the same house in Barcelona
d. different houses in Barcelona

2) Daniel and Julia’s parents:
a. speak Spanish but don’t practice with their children
b. speak Spanish and practice with their children
c. don’t speak Spanish
d. don’t live in London

3) Daniel and Julia’s father gives them a gift for a trip. What is it?
a. a car
b. a ride to the airport
c. a science fiction book
d. money

4) During the ride to the airport, Julia feels:
a. many of Daniel’s friends
b. many business people
c. few people
d. many children

Ֆոտոսինթեզ

Ֆոտոսինթեզը մի կարևոր գործընթաց է, որի ժամանակ բույսերը արևի լույսի օգնությամբ «պատրաստում են» իրենց սնունդը։

Ասես բույսերն ունեն իրենց «խոհանոցը», որտեղ եփում են ուտելիք՝ օգտագործելով արևի լույսը, ջուր և օդից վերցրած գազ՝ ածխաթթու գազը (CO₂)։

Ֆոտոսինթեզը՝ քայլ առ քայլ

1. Բույսը վերցնում է ջուր հողից՝ իր արմատների միջոցով։

2. Տերևները հավաքում են արևի լույսը։ Դրա համար նրանք ունեն մի նյութ՝ քլորոֆիլ, որը տերևներին տալիս է կանաչ գույն։

3. Տերևները նաև շնչում են ածխաթթու գազը (CO₂)։

4. Բույսը օգտագործում է արևի լույսը որպես «էլեկտրականություն», որպեսզի ջուրը և CO₂-ը միանան իրար և ստեղծի շաքար (սնունդ)։

5. Այդ գործընթացի արդյունքում բույսը նաև արտազատում է թթվածին (O₂), որը մեզ՝ մարդկանց և կենդանիներին, պետք է շնչելու համար։

Ահա բանաձևը (պարզեցված)

Ջուր + Ածխաթթու գազ +  Արևի լույս → Շաքար + Թթվածին։

Պատկերացրու, որ արևոտ օր է։ Դու մի այգում ես, որտեղ կան ծառեր ու ծաղիկներ։

Ծառի արմատները վերցնում են ջուրը հողից։

Տերևները «որսում» են արևի լույսը։

Տերևները նաև վերցնում են օդից ածխաթթու գազ։

Բույսը սկսում է «աշխատել»՝ պատրաստելով իր սնունդը։

Ի վերջո, այդ բույսը արտադրում է թթվածին, որը դու շնչում ես։

Այս ամենը տեղի է ունենում ամեն օր՝ միլիոնավոր բույսերի մեջ։

Ինչո՞ւ է ֆոտոսինթեզը կարևոր.

Բույսերն առանց ֆոտոսինթեզի չեն կարող գոյատևել։

Մարդիկ և կենդանիները ֆոտոսինթեզի շնորհիվ ունեն թթվածին։

Ֆոտոսինթեզի շնորհիվ գոյություն ունի սննդային շղթան։

Գործնական աշխատանք.

Անհրաժեշտ նյութեր`

1.Թարմ կանաչ տերև (լավ է՝ խիտ կանաչ ծառից կամ ծաղկից)

2.Մի թափանցիկ բաժակ կամ բանկա

3.Ջուր

3.Արևկող պատուհան կամ լամպ

Ընթացքը`

1. Լցրու բաժակի մեջ ջուր։

2. Տերևը դրեք ջրի մեջ այնպես, որ ամբողջությամբ խորտակված լինի (կարող ես մի փոքր քար դնել վրան՝ ծանրացնելու համար)։

3. Դիր բաժակը արևոտ տեղում կամ շատ պայծառ լույսի տակ։

4. Սպասիր մոտ 1 ժամ։

Ի՞նչ կնկատես.

Եթե ուշադիր նայես տերևին, կտեսնես փոքր պղպջակներ։ Այդ պղպջակները թթվածինն են, որը դուրս է գալիս ֆոտոսինթեզի արդյունքում։

Սա ապացուցում է, որ տերևը իրականում  ֆոտոսինթեզ է կատարում, և թթվածին է արտադրում։

Իսկ ի՞նչ է քլորոֆիլը.

Քլորոֆիլը կանաչ գույնի նյութ է, որը կա բույսերի տերևների և ցողունների մեջ։

Այն է, ինչի շնորհիվ տերևները կանաչ են երևում։

Ինչու՞ է քլորոֆիլը կարևոր.

Քլորոֆիլը բույսերին օգնում է կլանել արևի լույսը։ Իսկ առանց արևի լույսի ֆոտոսինթեզ չի կարող լինել։

Այն գործում է ինչպես արևային վահանակ.
երբ արևի լույսը ընկնում է տերևների վրա, քլորոֆիլը «բռնում է» այդ լույսը և օգնում է բույսին պատրաստել սնունդ։

Առաջադրանքներ`

  1. Ի՞նչ գործընթաց է ֆոտոսինթեզը։
    Ֆոտոսինթեզը գործընթաց է, որի ժամանակ բույսերը արևի լույսի օգնությամբ պատրաստում են իրենց սնունդը։
  2. Որ նյութերի օգնությամբ են բույսերը պատրաստում իրենց սնունդը։
    Ջուր, ածխաթթու գազ և արևի լույս։
  3. Ինչպես են բույսերը ստանում ջուրը։
    Բույսերը ջուրը ստանում են հողից՝ իրենց արմատների միջոցով։
  4. Ի՞նչ նյութ է գտնվում տերևներում, որը տալիս է նրանց կանաչ գույն։
    Քլորոֆիլը։
  5. Ի՞նչ գազ են տերևները վերցնում օդից։
    Ածխաթթու գազ:
  6. Որպես ինչ է ծառայում արևի լույսը ֆոտոսինթեզի ժամանակ։
    Արևի լույսը ծառայում է որպես էներգիայի աղբյուր։
  7. Ինչ է ստացվում ջրի և CO₂-ի միացումից արևի լույսի ազդեցությամբ։
    Ստացվում է շաքար:
  8. Ո՞ր գազն է արտազատվում ֆոտոսինթեզի արդյունքում։
    Թթվածին:
  9. Ինչու՞ է այդ գազը կարևոր մարդկանց և կենդանիների համար։
    Քանի որ այն անհրաժեշտ է շնչելու համար։
  10. Առանց ֆոտոսինթեզի ի՞նչ չէր կարող գոյություն ունենալ։
    Սննդային շղթան և կենդանի օրգանիզմների մեծ մասը չէին կարող գոյություն ունենալ։
  11. Ի՞նչ դեր ունի քլորոֆիլը ֆոտոսինթեզի ընթացքում։
    Քլորոֆիլը կլանում է արևի լույսը և օգնում է իրականացնել ֆոտոսինթեզը։
  12. Ինչպես է քլորոֆիլը նման արևային վահանակի։
    Այն «բռնում» է արևի լույսը և վերածում է այն էներգիայի, որը բույսը օգտագործում է սնունդ պատրաստելու համար։
  13. Ինչու՞ են տերևները կանաչ։
    Քանի որ դրանք պարունակում են քլորոֆիլ, որը տալիս է կանաչ գույն։

Խորխե Բուկայ «Սիրել բաց աչքերով»

Ես  մի  հեքիաթ  գիտեմ,  որն  ուզում  եմ  քեզ  նվիրել:

Լինում  է,  չի  լինում,  մի  փոքրիկ  գյուղում  մի  մարդ  է  լինում:  Նա  ջրավաճառ  է  լինում:  Այդ  ժամանակներում  ջուրը  ծորակից  չէր  հոսում.  այն  հանում  էին  կամ  ջրհորների  խորքից,  կամ  էլ  վերցնում  էին  խորը  գետից:  Նա,  ով  չէր  ուզում  ինքնուրույն  ջուր  որոնել,  ստիպված  էր  այն  առնել  ջրավաճառի    կավե  մեծ  կուժերից:  Նրանք  շրջում  էին  գյուղից  գյուղ՝    հետները  տանելով  անգին  հեղուկը:

Մի  անգամ,  առավոտյան  կուժերից  մեկը  ճաք  տվեց,  ու  ջուրը  սկսեց  կաթել  ամբողջ  ճանապարհին:  Երբ  ջրավաճառը  հասավ  գյուղ,  գնորդներն  ամեն  անգամվա  պես  տասը  մետաղադրամով  առան  աջ  կուժի  միջի  ամբողջ  ջուրը,  և  միայն  հինգ  մետաղադրամ  տվեցին  այն  կուժի  ջրին,  որը  լիքն  էր  կիսով  չափ:

Նոր  կուժ  առնելը  շատ  թանկ  կնստեր  ջրավաճառի  վրա,  այդ  պատճառով  նա  որոշեց  ճանապարհն  անցնել  արագ՝    վնասի  չափը  նվազեցնելու  համար:

Երկու  տարի  շարունակ  տղամարդը  ջուր  էր  տանում  գյուղ  և  ստանում  իր  տասնհինգ  մետաղադրամը:

Մի  անգամ  նա  գիշերն  արթնացավ  կամացուկ  ձայնից:

—  Է՛յ…է՜յ:

—  Ո՞վ  կա  այստեղ,-հարցրեց  տղամարդը:

—  Ես  եմ:

Ձայնը  գալիս  էր  ճաքած  կուժից:

—  Ինչո՞ւ  դու  ինձ  արթնացրիր  այս  ժամին:

—  Ինձ  թվում  է՝    եթե  ես  քեզ  հետ  խոսեի  օրը  ցերեկով,  վախը  քեզ կխանգարեր  ինձ  հետ  խոսել…Իսկ  ինձ  հարկավոր  է,  որ  դու  ինձ  լսես:

—  Ի՞նչ  ես  ուզում:

-Ես  ուզում  եմ քեզնից  ներողություն խնդրել:  Ճաքը,  որից  ջուրը  հոսում  է,  առաջացել  է  ոչ  իմ  մեղքով:  Բայց  ես  գիտեմ,  թե  այն  որքան  է  քեզ  վշտացրել:  Ամեն  օր,  երբ  դու  հոգնած  հասնում  ես  գյուղ  և  իմ  բերածի  դիմաց  ստանում  ես  ուղիղ  կես  գին,  քիչ  է  մնում  ես  պայթեմ    արցունքներից:  Ես գիտեմ,  որ  դու կարող  ես  ինձ  նոր  կուժով  փոխարինել  կամ  էլ  շպրտել,  բայց,  մեկ  է,  դու  ինձ  չես  շպրտում:  Դրա  համար  ես  ուզում  եմ  շնորհակալություն  հայտնել  և  մեկ  անգամ  ևս  ներողություն  խնդրել  քեզանից:

—  Զավեշտ  է,  որ  դու  ինձնից  ներողություն  ես  խնդրում,-  քրթմնջաց  ջրավաճառը:  Առավոտ  շուտ  մենք  երկուսով  զբոսանքի  կգնանք:  Ես  ուզում  եմ  քեզ  մի  բան  ցույց  տալ:

Ջրավաճառը  նորից  ընկղմվեց  քնի  մեջ  մինչև  լուսաբաց:  Երբ  հորիզոնին  երևաց  արևը,  նա  վերցրեց  ճաքած  անոթն  ու  ուղղվեց  դեպի  գետը:

-Նայի՛ր,-ասաց  նա  հասնելով  մի  տեղի,  որտեղից  երևում  էր  ամբողջ  քաղաքը:  Ի՞նչ  ես  դու  տեսնում:

—  Քաղաք,-պատասխանեց  անոթը:

—  Էլ  ի՞նչ  ես  տեսնում,-  հարցրեց  տղամարդը:

—  Չգիտեմ…:  Ճանապարհ,-կասկածելով  ասաց  կուժը:

—Ճի՛շտ  է:  Իսկ  հիմա  նայիր  արահետին:  Ի՞նչ  ես  տեսնում:

—  Ես  տեսնում  եմ  չոր  հող  և  քարեր՝  ճանապարհի  աջ  կողմում  ու  ծաղիկների  շարք՝    ձախ  կողմի  վրա,-  ոչ  այնքան  վստահ  ասաց  կուժը՝    չհասկանալով,  թե  ինչ  է  իրենից  ուզում  իր  տերը:

—  Տարիներ  շարունակ  ես  անցել  եմ  այս  ձանձրալի,  անուրախ  ճանապարհով,  ջուր  եմ  տարել  գյուղ  և  երկու  կուժի  ջրի  դիմաց  ստացել  նույն  մետաղադրամները…  Բայց  մի  անգամ  ես  նկատեցի,  որ  քեզ  վրա  ճաք  է  առաջացել,  և  ջուրը  քչանում  է:  Քեզ  նոր  կուժով  փոխարինել  ես  չէի  կարող,  բայց  իմ  գլխում  ուրիշ  գաղափար  ծնվեց.  ես  գնեցի  գույնզգույն  ծաղիկների  սերմեր  և  ցանեցի  դրանք  ճանապարհի  երկու  կողմերում:  Ամեն  անգամ,  երբ  ես  անցնում  էի  այդ  ճանապարհով,  քեզնից  հոսող  ջուրը  ոռոգում  էր  արահետի  ձախ  կողմը:  Այդպես  առաջացավ  այս  գեղեցկությունը:

Ջրավաճառը  դադար  տվեց,  նայեց  իր  հավատարիմ  կուժին  ու  հարցրեց.  «Եվ  դո՞ւ  ես  ինձնից  ներողություն  խնդրում:  Միթե՞  նշանակություն  ունեն  այն  մի  քանի  ավել  մետաղադրամները,  երբ  քո  շնորհիվ,  քո  ճաքի  շնորհիվ  իմ  ճանապարհը  զարդարում  են  այս  վառվռուն  ծաղիկները՝    ուրախություն  պարգևելով  իմ  աչքերին:  Այդ  ե՛ս  պետք  է  քեզ  շնորհակալություն  հայտնեմ  քո  սքանչելի  ճաքի  համար:

Ես  հուսով  եմ,  ավելի  շուտ՝    համոզված  եմ,  որ  դու  հասկացար,  թե  ինչու  եմ  քեզ  նվիրում  այս    հեքիաթը:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ինչո՞ւ էր կուժը ներողություն խնդրում ջրավաճառից։ Կուժը ներողություն էր խնդրում ջրավաճառից, որովհետև նա ճաքել էր, բայց ջրավաճառը չէր փոխում նրան։
  2. Ինչպե՞ս էր ջրավաճառը վերաբերվում կուժի «թերությանը»: Ջրավաճառը օգտվում էր այդ թերությունից, որպեսզի ջրեր ծաղիկները։
  3. Մարդկային ո՞ր հատկանիշներն են խորհրդանշում երկու կուժերը:
    Բարություն և ազնվություն։
  4. Ի՞նչ կարևոր դաս քաղեցիր ստեղծագործությունից:
    Ամենակարևոր դասն այն է, որ մեր թերությունները կարող են դառնալ մեր առավելությունները։
  5. Բացատրի՛ր՝ ինչո՞ւ է հեղինակը ընտրել «Սիրել բաց աչքերով» վերնագիրը։
    «Բաց աչքերով սիրելը» նշանակում է տեսնել դիմացինի բոլոր թերությունները, ճաքերն ու պակասությունները, բայց միևնույն է՝ սիրել ու գնահատել նրան։
  6. Դու ի՞նչ վերնագիր կընտրեիր ստեղծագործության համար:
    «Գեղեցկություն՝ թերության մեջ»։
  7. Ի՞նչ բնութագրական հատկանիշներ ունեն ջրավաճառն ու կուժը:
    Ջրավաճառ. Իմաստուն, համբերատար, լավատես, հոգատար և հեռատես։
    Կուժ. Հավատարիմ, խղճով, ինքնաքննադատ, բայց միևնույն ժամանակ՝ ակամա բարերար։

  8. Կարո՞ղ ես բերել օրինակներ կյանքից, երբ որևէ ձախողում կամ թերություն հանգեցրել է գեղեցիկ արդյունքի:
  9. Մգեցված բառերը կազմության առումով ի՞նչ ընդհանրություն ունեն: Նմանատիպ մի քանի բառ էլ դու փորձիր գտնել:
  10. Բացատրի՛ր զավեշտ, ընկղմվել, արահետ, ոռոգել բառերի իմաստները:

    Զավեշտ – ծիծաղելի
    Ընկղմվել – սուզվել
    Արահետ – նեղ ճանապարհ
    Ոռոգել – հողը ջրել

ԴԵՊԻ ԼՅԱՌԸ ՄԱՍԻՍ

Ակսել Բակունցին, պայծառ բարեկամիս

Նա դուրս եկավ տնից առավոտվա ծեգին,
Իր ետևից կամաց դուռը փակեց,
Վերջին անգամ նայեց իր տնակին —
Եվ քայլերը ուղղեց դեպի բաղերը։—
Ցուրտ էր։— Արևը դեռ հորիզոնից
Նոր էր փռել աղջամուղջը վաղընջական,
Եվ վաղ առավոտի ծիրանեգույն ֆոնին
Հեռվում երևում էր Մասիսը՝ կապույտ շղարշ հագած…
․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․
․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․
Գիշերը չէր քնել։— Քրքրել էր թղթերը,
Երկար թերթել թերթերը բազմաթիվ.—
Օրագրեր, գրքեր, ձեռագրեր,
Գրություններ՝ մնացած դեռ Դորպատից։
Կյանքի նման իր բարդ, խառնիխուռը, լիքը,
Իր խոհերի նման բազմապիսի,
Խոհեր՝ ուղղած դեպի սերունդները գալիք,
Ծրագիրներ՝ կիսատ, կամ սկսված հազիվ,—
Ո՞ւմ էր թողնում բոլորը, ո՞ր սիրեցյալ սանին,
Որպեսզի վաղը նա այդ թերթերից
Գուրգուրանքով հաներ իր խոսքը կենդանի
Եվ խնամքով հանձներ տպագրյալ գրին…
Եվ նամակնե՜ր ապա… Այդ թերթերը դեղին,
Ծածկած հաճախ գրով գոթական—
25Այդ չէ՞ր միթե հախուռն իր օրերի ուղին,
Իր խոհերի, գործի ու տքնաջան
Մաքառումի՝ ընդդեմ իր գոյության չարքաշ…
Օ՜, անպտուղ վաստակ ու տքնություն երկար,
Գոսն օրերում — ոգու հոգնություն ե՛ղկ,—
30Անտեսնելի գալիք ու կապարե ներկա,
Անհորիզոն կյանքի կապարե ե՛րգ…

Գիշերը երկար նա նստած
Քրքրել էր իր հին նամակները բազում.—
Մոռացության փոշին էր նրանց վրա նստած,
35Եվ թվում էր՝ հեռու մի երազում
Նա տեսնում է կրկին իր օրերը,
Հորձանուտը նրանց անօրինակ —
Այդ դեղնավուն թերթերը, այդ զանազան գրերը՝
Ի՜նչ ըղձերով արդյոք հորինած…
40Նամակների դեզում կային խստաբարո
Գրություններ՝ շեշտով խրատական,
Ինչ-որ ուրիշ կյանքի ընթացք բարբառող,—
Գրություններ կային, որոնք, սակայն,
Նշում էին նրան ուղի նվաստ,
45Գծում դժնի ընթացք ասիացու,
Եվ հորդորում էին քայլով զգաստ
Ընթանալ կամոքն աստուծո՝
Խոնարհությա՛ն շավղով, առաքինության,
Դարերով սրբագործյալ հեզության,
50Որ ժողովուրդը լինի, ինչպես հնում —
Չարքաշ, աստվածավախ ու արդար։—
Սակայն նամակների դեղին դեզերում,
Ծալքերում նրանց փոշաբույր
Հանկարծ աչքին ընկավ մի գրություն գերող՝
55Մի փոքրիկ թերթ կապույտ։—
Ինչպես ցողն է լինում ծաղիկների վրա՝
Թափանցիկ, վաղընջական ու գերող —
Այդ թերթիկը կապույտ ալեկոծեց նրան
Հուշերով՝ չճաշակած մի քաղցրություն բուրող…
60Հիշեց։— Ե՞րբ էր արդյոք։— Դեռ ինքը՝ երիտասարդ՝
Լցված երազներով ու հույզերով,
Երևանից մինչև այն եզերքը հասած՝
Բռընկվեց անկարելի մի սիրով…
Մռայլ հեռուներից եկած մի աբեղա,
65Ընտելացած խոհեմ երազի ու կյանքի —
Զգեցած սուրբ վարքի խստաբարո ուրար —
Դեմ հանդիման եկավ այդ տենչանքին անգին…
Եվ հանկարծ — այնքա՜ն պայծառ,
Կարծես այսօր լիներ, հենց հիմա —
70Պատկերացավ նրան այդ անցյալը
Մի տեսիլի նման։—
Կանգնեց իր դեմ աղջիկը․— ոսկե գիսակներով,
Աչքերով, որպես երկնակամար,
Աստվածածնի նման պսակավոր,—
75Ի՜նչ մեղսական ու հույլ տենչանքների համար
Բուսած, ինչպես ծաղիկ, անուշ ու անգրկելի…
Երիտասարդ էր, կուրծքը հեշտանքով լի,
Բարակ մատներն ինչպես սիրո տավիղ․—
Մորմոքում էր իր սիրտը անհուն ցավից,
80Երբ դիտում էր պատկերն այդ մեղսալի…
Այդ ե՞րբ էր. երե՞կ էր, թե տարինե՜ր,
Տասնամյակնե՜ր առաջ… Եվ ե՞րբ անցավ…
Ժամանակը հետո փոշոտ պատնեշ հինեց —
Եվ ինքը ամբո՛ղջը մոռացավ։—
85Եվ ի՞նչ մնաց։— Այս թերթը ոսկերիզ,
Այս թերթիկը կապույտ, ինչպես անուրջը,
Ուր գրում է նա իր հրաժեշտի խոսքերը,
Այն ոսկեծամ աղջիկը — Շարլոտտա Շույլցը։—
Մի բաց-կապույտ թերթիկ, վերևը զարդարած
90Սուվենիրով խրթին ու մանրանկար,
Եվ գոթական սուրսայր նշաններով գրած
Ոտանավոր մի խեղճ ու անքանքար…
Ահավասի՛կ ամբողջը։— Երկա՜ր, երկա՜ր նայեց
Սուվենիրին նա նուրբ ու գրերին,
95Ուզեց ճմլել այդ թերթը, ինչ-որ մի տեղ պահել,
Կամ պատառոտել նվերը,—
Սակայն թողեց. թաղեց թերթերում ա՛յլ,
Կամքի վերջին ճիգով քերեց խոհերից,
Եվ սկսեց թերթել զգաստությամբ մռայլ
100Մյուս թերթերը հին։—
Եվ հետո, արդեն լուսադեմին,
Երբ մոտենում էր տնից հեռանալու ժամը —
Նա գզրոցից հանեց տետրակ մի հին,
Որ նայի նրան մի անգա՛մ էլ։
105Երկա՜ր, երկա՜ր նայեց նա տետրակին,
Հիշեց հանկարծ իր հորը, Երևանի բերդը,
Մորը հիշեց՝ պարթև ու արխալուղ հագին,—
Եվ սկսեց թերթել…
Նախ թերթում էր այնպես, աննպատակ,
110Հետո աչքին ընկավ մի բայաթի,
Սկսեց կարդալ մի հատված,
Հետո խորասուզվեց — և մինչև առավոտի
Շողն առաջին ընկավ սենյակից ներս —
Նա կարդում էր, կարդում էր, մոռացած, որ պիտի
115Շուտով թողնի ամբողջը և ելնի վեր…
Երկա՜ր, երկա՜ր կարդաց։— Մի երկու տեղ
Նկատեց փոքրիկ վրիպումներ
Եվ մատիտով ուղղեց։— Հետո թեթև
Այլ ուղղումներ արավ,— սակայն անվերջ
120Գիտակցության տակից, իր էության
Մութ խորքերից, ուր միտքը վախում էր թափանցել —
Տագնապալից աճում էր ահանման մի բան՝
Կասկածի պես անորոշ ու անձև…
Արդեն մոտենում էր առավոտը, և նա պիտի գնար,
125Սակայն կարդում էր դեռ,— և հանկարծ
Տագնապալից այն միտքը անհնար
Բարձրացավ, ցցվեց ուղեղում՝ զարմանալի ուռուցիկ ու պայծառ։—
Ի՞նչ է ասում այդ գիրքը և ի՞նչ է բարբառում․
Զուր չէ՞ արդյոք վատնել անհատնելի իր ձիրքը.
130Եվ չի՞ արդյոք եղել իր ողջանուծ հեռուն
Մի թիարան վատթար,— և այդ գիրքը՝
Իր արյունով, սրտի յուրաքանչյուր նյարդով,
Իր վերջին ճիգով հորինած —
Չէ՞ արդյոք խեղճության ու սխալի արդյունք՝
135Սերունդների երթին ի վնաս…
Վաղո՜ւց են չարաշուք այդ խոհերը խոցել
Անօգնական իր սիրտը,— սակայն ամեն անգամ
Հենց որ հանել է գիրքը և կարդացել —
Ինչ-որ անհուն մի բան,
140Զարմանալի մի բան՝ կարոտի
Ու թովչության նման անհասկանալի —
Ողողել է իր սիրտը և կոկորդում
Իբրև արցունք՝ հորդել… Օ՜, անձկալի
Ժամեր միայնությա՛ն, ընդվզումի՛, խոհի՛,
145Ոգու ըմբոստության ու կորովի,—
Ստեղծագործ մտքի թռի՛չք ամեհի՝
Ճգնության պես անձուկ ու թովիչ…
Եվ հայրենի բարբառը՝ որոտաձայն, հախուռն,
Ոգու անեղծ հրով սրբագործած,—
150Եվ խորախոց խոհերը տարիներում անդուռ —
Միթե սո՞ւտ է բոլորը և փորձա՞նք…
Միթե մո՞ւխ է բոլորը, ոգու սայթաքո՞ւմ,—
Եվ ամենը, որ եղել է կյանքում
Իր երազանքը սուրբ, իր ըղձանքը թաքուն —
155Անիմա՞ստ է եղել, ինչպես հորձանքով,
Գոսն օրերի դժնի հորձանուտով տարված
Թղթե չնչին նավակ կամ տաշեղ,—
Եվ իր կյանքը ամբողջ եղել է սին մի հարց՝
Աննպատակ ուղղած և ամպաշեն…
160Բայց ո՛չ. ի՛նչ էլ լինի — այնուամենայնիվ
Հո չի՞ ստում կարկաչն այս բարբառի,
Այս երգեցիկ գրքի երգանման ձայնը,
Որ դիպչելով կյանքի հազարամյա քարին՝
Պիտի ճեղքե այդ քարը, այդ ժայռակուռ պարիսպը
165Պիտի բանա թեկուզ փոքրիկ կածան,
Որ դպրությունն անցնի ու հորդանա, ինչպես
Ջինջ առուն է անցնում ջրանցքներով բացած։—
Ո՛չ, չի՛ ստում բարբառը.— ահավասի՛կ գարնան
Հեղեղների նման որոտում է իր դեմ,—
170Եվ նա կարդում է հափշտակված, կարդում է բարձրաձայն
Իսկ դուրսը — առավոտ է արդեն։—
Իսկ եթե չի՛ ստում այն կասկածը
Եվ ստո՜ւմ է այս գիրքը…— Նա
Տագնապասիրտ՝ գրքի նախաբանը բացեց,
175Մի-երկու տող կարդաց — և գազազած
Պատրաստվում էր արդեն շպրտել գիրքը դեն,—
Երբ աչքերի հանդեպ ահասաստ
Հառնեց, կանգնեց հանկարծ մի բարի դեմք…
Այդ նա՛ էր — ուսուցի՛չը։— Դեմքով բարի,
180Ե՛վ հարազատ, և՛ սառը, խստաբարո,
Բարեկամի նման մտերիմ,
Ե՛վ անհողդողդ, և՛ մեղմ, և՛ անսահման ներող —
Նայեց նրան մի պահ, աչքերը սևեռեց
Նրա հոգու խորքը — և մարմարի պես նուրբ
185Ձեռքը եղբայրաբար գրքի վրա դրեց
Եվ մրմնջաց հանգիստ.— Թո՛ղ, Խաչատու՛ր։—
Այնքան քնքու՛շ էր ձայնը — և, միևնույն պահին,
Ահասաստ էր, ինչպես մահվան պատգամ,—
Եվ նա հիշեց հանկարծ.— այն ցուրտ ճանապարհին
190Դեպի լյառը Մասիս — մի անգամ
Այդ միևնույն ձայնով նա՝ ուսուցիչը՝
Զսպեց իրեն, երբ ինքը մի գյուղացու
Ուզում էր սառցապատ ճանապարհից գցել,
Որովհետև այդ բութ գյուղացին
195Համոզել էր, թե ինքը գիտե ճանապարհը,
Բայց հասցրել էր իրենց անդունդի,—
Եվ այժմ, նու՛յն ձայնով, նա հորդորում էր հար
Անդավաճան մնալ իր ուխտին։—
Եվ նա մնաց։— Հապճեպ մի շարժումով
200Գիրքը ծալեց, դրեց արկղում ավանդական,
Հետո հավաքեց նամակները ու մի
Դառն հայացքով — երկա՜ր, վերջի՛ն անգամ
Դիտեց թղթերը, արկղը, պատերը սենյակի,
Արկղը փակեց, հագավ վերարկուն,
205Գլխարկը դրեց կռնատակին —
Եվ ելավ դուրս։—
Առավոտ էր արդեն։— Այգիների վրա
Արդեն փռել էր իր լույսը ծիրանեգույն
Արարատյան արևը — և հուրհուրան
210Առավոտվա միգում
Հեռուն, հորիզոնի վաղընջական ծիրում
Արթնանում էր Մասիսը վեհափառ,
Որպես լուսե ցնորք, որպես հեռու
Բարեկամ անդավաճան, կամ եղբայր։
213Գիշերը չէր քնել։— Հոգնած էր, վաստակած,
Խոհերը խառնիխուռը և վրդովյալ,—
Հոգնած էր ու տխուր,— երբ դուրս եկավ սակայն —
Առավոտվա վեհությամբ թովված՝
Զգաց հանկարծ իրեն այնքա՜ն թեթև,
220Եվ այնքա՜ն, այնքա՜ն թարմացած,
Որ ամե՛նը, ամե՛նը, որ մնում էր ետևը,
Իբրև ցնորք անցած —
Թվաց անգին ու քաղցր, հեռու ու անիրական,
Սրբագործված, ինչպես ոսկեղեն հուշ —
225Եվ նա քայլեց հաստատ, քայլով սովորական,
Ինչպես գնում են գործի, որ կարևոր է հույժ։
Դեմը — դաշտն էր անծայր, իսկ հեռվում — Մասիսը,
Լյառն այն վսեմ, որի ճանապարհով մի օր
Բարձրացել էր ինքը և սառցանիստ
230Գեղեցկությամբ գերվել։— Եվ այժմ, մենավոր
Նա գնում էր կրկին դեպի հեռուն այն լուրթ,
Դեպի լյառը անհաս ու վեհանիստ,—
Դեպի գագաթը բարձր, որ իր ժողովուրդը
Համարել է հավետ իր գոյության խորհուրդը,—
235Որ ճաշակե այնտեղ հավերժական հանգիստ…

Չարենցը ցույց է տալիս մեծ արվեստագետի (Աբովյանի) ողբերգական ճակատագիրը։ Դա միայն անհետացում չէ, այլ ինքնազոհաբերում հանուն ապագայի։

Հերոսը տառապում է ներքին կասկածներից՝ արդյո՞ք իր գործը (լեզուն, գիրքը) ապրելու է, թե՞ անիմաստ էր։ Բայց վերջում հաղթում է հավատը, որ իր ստեղծած «բարբառը» ճեղքելու է պատմության քարը։

Մասիսը պոեմում հավերժության ու մաքրության կետն է։ Աբովյանը գնում է դեպի լեռը, որպեսզի ձուլվի հայրենիքի խորհրդանիշին ու գտնի իր «հավերժական հանգիստը»։

Պոեմը նվիրված է Բակունցին. սրանով Չարենցը ակնարկում է, որ բոլոր ժամանակների մեծ մտավորականները անցնում են նույն դժվար, բայց վեհ ճանապարհով։

Visiting a Doctor

Doctor: Good morning. How can I help you today?
Patient: Good morning, doctor. I’ve been feeling unwell for the past few days.

Doctor: I’m sorry to hear that. What symptoms do you have?
Patient: I have a headache, a sore throat, and a slight fever.

Doctor: Do you have a cough or runny nose?
Patient: Yes, I have a dry cough, but no runny nose.

Doctor: I see. How long have you had these symptoms?
Patient: Since Monday. It started with a sore throat, and then the fever appeared.

Doctor: Have you taken any medicine?
Patient: Just some paracetamol, but it didn’t help much.

Doctor: Let me check your temperature… Yes, you still have a mild fever. It looks like a viral infection.

Patient: Is it serious?

Doctor: No, nothing serious. You just need to rest, drink plenty of fluids, and take this medication.

Patient: Should I stay at home?

Doctor: Yes, it’s better to stay at home for a few days and avoid cold drinks.

Patient: Thank you, doctor.

Doctor: You’re welcome. If you don’t feel better in a few days, come back again.

Present Simple vs Present Continuous

Choose the correct form:

I usually ______ (feel / am feeling) tired in the mornings.

Today I ______ (feel / am feeling) much worse than yesterday.

The doctor ______ (checks / is checking) my temperature now.

She often ______ (have / is having) headaches.

I ______ (take / am taking) medicine at the moment.

Modal Verbs (should / must / can)

You should drink more water.

You must stay in bed if you have a fever.

Should I take this medicine twice a day?

You must not eat cold food.

You can come back if you don’t feel better.

Put the verbs in the past simple:

I went (go) to the doctor yesterday.

She felt (feel) very sick last week.

The doctor gave (give) me some advice.

I took(take) the medicine in the morning.

We saw (see) the doctor at 5 p.m.

Rewrite the sentences:

I have a headache. → (yesterday)
 Did I have a headache yesterday?

The doctor is checking me now. → (usually)
 The doctor usually checks me.

You should drink more water. → (negative)
You should not drink more water.

I visited the doctor. → (present perfect)
I have visited the doctor.

Find and correct the mistakes:

I have a headache.

She doesn’t feel well.

I saw the doctor yesterday.

He is taking a medicine now.

You should rest more.

Complete the sentences (Past Continuous)

I was waiting (wait) in the waiting room when the doctor called me.

She was coughing (cough) all night.

The doctor was examining (examine) a patient at 10 a.m.

We was sitting(sit) in the clinic for two hours.

He was feeling(feel) worse in the evening

Past Continuous vs Past Simple

I ______ (was waiting / waited) when the nurse ______ (called / was calling) my name.

She ______ (was sleeping / slept) when the pain suddenly ______ (started / was starting).

While the doctor ______ (was talking / talked), I ______ (was listening / listened) carefully.

They ______ (were walking / walked) to the hospital when it ______ (started / was starting) to rain.

I ______ (was taking / took) medicine when you ______ (called / were calling) me

Make negative sentences

I was feeling well.
 I was not feeling well.

She was taking medicine.
She was not taking medicine.

They were waiting outside.
They were not waiting outside.

Make questions

you / sleep / well last night?

 Did you sleep well last night?

the doctor / examine / you?
Did the doctor examine you?

she / take / the medicine?
Did she take the medicine?

Complete with “while” or “when”

While I was waiting, the doctor was examining another patient.

The pain started when I was walking home.

While she was resting, her phone rang.

He was coughing while he was talking.

Error correction/Ուղղիր սխալները

I was waiting in the hospital.

She was feeling sick.

They were sitting in the waiting room.

He took medicine.

We did not understand the doctor.

Գործնական Քերականություն

171. Կազմի´ր համառոտ և ընդարձակ նախադասություններ:

Ընդարձակ—Ես գնացի տուն մեծ անտառի միջով։

Համառոտ— Ես քայլում էի։

Ամբողջն ի՞նչ է անում (օր.՝ կորչում է):
Համառոտ—Ամբողջը կորչում է։
Ընդարձակ— Ամբողջը կորչում է գետում։

Բոլորն ի՞նչ են անում:
Համառոտ—Բոլորը գոռում են։
Ընդարձակ—Բոլորը գոռում են անտառում։

Ոչ ոք ի՞նչ չի անում:
Համառոտ—Ոչ ոք չի ցատկում ։
Ընդարձակ—Ոչ ոք այսօր չի ցատկում տանիքից։

Ոչինչ ի՞նչ չի արվում:
Համառոտ—Ոչինչ չի լսվում
Ընդարձակ—Աղմուկի պատճառով ոչինչ չի լսվում։

Ոչ մեկը ի՞նչ չի անում:
Համառոտ—Ոչ մեկը չի գնում։
Ընդարձակ—Ոչ մեկը այսօր չի գնում։

172. Նախադասության բառերը փոխարինի´ր հար­ցում արտահայտող համապատասխան բառերով:

Օրինակ՝ Արան հոգնած վերադարձավ դաշտից: — Ո՞վ ինչպե՞ս ի՞նչ արեց որտեղի՞ց:

Գնացքն անցավ:—ի՞նչը ի՞նչ արեց։

Եկեղեցու զանգերը դողանջում են:— Ի՞նչի ի՞նչերը ի՞նչ են անում։

Մարդը դաշտում բահով փորում էր:—Ո՞վ որտեղ ի՞նչով ի՞նչ էր անում։

Մարդու ոտքը քարին կպավ:—Ու՞մ ի՞նչը ինչի՞ն կպավ։

Լուսացավ:— Ի՞նչ արեց։

Փորելիս բահը կոշտ մի բանի առավ:—Ի՞նչ անելիս ի՞նչը ի՞նչ կոշտ բանի առավ։

Ձին ախոռում անհանգիստ վրնջում էր:—Ի՞նչը որտեղ ի՞նչ էր անում։

Աղջիկները ձորն իջան ջրի:— Ո՞վքեր ի՞նչ արեցին։

Ինքնաթիռը թռչում էր արծաթե ամպերի վրայով:— Ի՞նչը ի՞նչ էր անում ինչի՞ վրայով։

173. Ընդգծված բայերը դարձրո´ւ ներկա ժամանակով: է՞լ ինչը փոխվեց:

«Երկու կրակի արանքում լինել» նշանակում է շատ նեղ, վատ վիճակում գտնվել: Մոնղոլիայում հին ժամանակ մի այսպիսի սովորություն կա: Մոնղոլները կրակն են պաշ­տում: Մարդկանց կամ կենդանիներին ավելի ազնիվ, ավելի լավը դարձնելու համար, անց էն կացնում երկու կրակի արանքով: Մոնղոլիա այցելած շատ եվրոպացիներ հրաժարվում էն այդ ծեսից, որի համար էլ մահվան էն դատապարտվում:

174. Հրամայի´ր և արգելի´ր (տե´ս օրինակր): Կետադրությանն ուշադ դրությո´ւն դարձրու:

Օրինակ՝ հավաքել- հավաքեցե´ք կամ հավաքե´ք — մի՛հավաքեք:

Մաքրել- մաքրեցե´ք — մի’ մաքրեք:

Գնալ- գնացե´ք — մի ´ գնաք կամ մի’ գնացեք:

Հեռանալ — հեոացե´ք — մի՛ հեռանաք կամ մի ՛հեոացեք:

Վճարել— Վճարե՛ք—մի՛ վճարեք
հաշվել— հաշվե՛ք—մի՛ հաշվեք
հանել— հանե՛ք—մի՛ հանեք
գումարել—գումարեք—մի՛ գումարեք
գողանալ—գողացե՛ք—մի՛ գումարեք
բարձրանալ—բարձրացե՛ք—մի՛ բարձրացեք
խաղալ—խաղացե՛ք—մի՛ խաղացեք
խոսել—խոսե՛ք—մի՛ խոսացեք
փորել— փորե՛ք—մի՛ փորեք
գիտենալ—իմացե՛ք—մի՛ իմացեք
մոտենալ—մոտեցե՛ք—մի՛ մոտեցեք

175. Գրի´ր դպրոցում և տանը գործածվող հրաման­ներ (հրամայական նախադասություններ): Կետադրությանն ուշադրություն դարձրո´ւ: շուտ քնիր, մի խոսա, մի գոռա։

176. Կետերը փոխարինի´ր ընդգծված բառերի հա- կանիշներով:

Փղերի մի մեծ խումբ հարձակվել էր Սուդանի Գենեա  քաղաքի վրա և ամայացնում էր քաղաքի շրջակայքը: Ո´չ աղմուկ առաջացնող հատուկ հարմարանքներից, ո´չ էլ հրաձգությունից փղերը չէին Նահանջում: Նրանք համարձակվեցին անգամ քաղաք մտնել: Նահանջեցին միայն այն ժամանակ, երբ սպանվեց առաջնորդը՝ մի մեծ արու փիղ, որը ղեկավարում էր հարձակումը:

177. Նախադասու թյունները ժխտական դարձրո´ւ: Ինչի՞ միջոցով արեցիր:

Օրինակ ՝ Մարդր թափահարում է ղրոշակր: — Մարղը չի թափահարում դրոշակր:

Նա երեկոյան բակում էր: — Նա երեկոյան բակում չէր:

Ցորե՛ն ցանիր: — Ցորեն մի’ ցանիր:

Փողոցն անցավ հատուկ նշված տեղով:

Չար շունը մտքում էլ է հաչում:—Չար շունը մտքում էլ չէր հաչում։

Ճահճոտ հողերում փարթամ խոտ ու հսկա ծառեր էին աճում:—Ճահճոտ հողերում փարթամ խոտ ու հսկա ծառեր չէին աճում:

Խաչմերուկում շարժումը կառավարում է լուսակիրը:—Խաչմերուկում շարժումը չի կառավարում լուսակիրը:

Առանց ջրի կյանք կա: —Առանց ջրի կյանք չկա:

Փիղը շատ լավ դայակ է:—Փիղը շատ լավ դայակ չէ:

Ձկների բնակարանը ծովն է:—Ձկների բնակարանը ծովը չէ:

178. Նախադասությունն ընդարձակի´ր՝ փակագծում տրված հարցին պատասխանող մի քանի բառ կամ բառակապակցություն ավելացնելով: Դրանք և, nւ, կամ բառերով կապի´ր կամ ստորակետով բաժանի´ր:

Օրինակ՝  Նա շատ է ճամփորդել: (ինչո՞վ) — Նա գնացքով, նավով ու օդանավով շատ է ճամփորդել:
Օդում տեսավ ամպեր: (ինչե՞ր)

Բազմագույն ու բազմաբույր ծաղիկներ կան դաշտում: (որտե՞ղ)
Հինգ րոպե առաջ դուրս եկան կարևոր մարդիկ: (ովքե՞ր)

Վաղուց դեղին են տերևները: (ինչե՞րը)

179. Տրված արտահայտություններն ու նախադասությունները գործածելով՝ պատմություն հորինի´ր:

Ճաշը եփել: Աչքերը չորս անել: Երկուսի ջուրր մի առվով չէր գնում: Զարմանքից քար կտրեց: Ականջին հասնում էր ալիքների խշշոցը: Փա՜ռք Աստծո:

Առավոտյան շուտ արթնացա և որոշեցի ճաշը եփել, քանի որ հյուրեր էինք սպասում։ Մինչ խոհանոցում զբաղված էի, պատուհանից դուրս էի նայում ու աչքերս չորս արել, որ տեսնեմ՝ երբ են գալու։ Սակայն եղբորս հետ նորից վիճեցինք, որովհետև երկուսի ջուրը մի առվով չէր գնում․ մենք միշտ տարբեր կարծիքներ ունեինք։

Մի պահ կանգ առա ու լսեցի․ ականջիս հասնում էր ալիքների խշշոցը։ Մոտակայքում գտնվող գետի ձայնն էր, որը խաղաղեցնում էր ինձ։ Հանկարծ դուռը թակեցին։ Երբ բացեցի, զարմանքից քար կտրեցի․ իմ հին ընկերը կանգնած էր շեմին, ում երկար տարիներ չէի տեսել։

Ես ուրախությունից բացականչեցի՝ «Փա՜ռք Աստծո», և անմիջապես նրան ներս հրավիրեցի։ Այդ օրը դարձավ հիշարժան, որովհետև ոչ միայն հյուրեր ունեցանք, այլև հին ընկերությունը վերագտա։

Օրինակ՝ Նա ստիպված առժամանակ ընդհատեց ճանա­պարհորդությունն ու փնտրտուքը: 1. Ստիպված աոժամանակ ընդհատեց ճանապարհորդությունն ու փնտրտուքր:

2.     Առժամանակ ընդհատեց ճանապարհորդությունն ու փնտրտուքը: 3. Ընղհատեց ճանապարհորդությունն ու փնտրտուքր: 4. Ընդհատեց փնտրտուքը: Կամ՝ ընղհատեց ճանապարհորղությունր: 5. Ընդհատեց:

Գրեթե սպառվում էին նրա սուղ միջոցները:
Երեկոյան քաղաքում մեծ իրարանցում սկսվեց:
Մորաքրոջս ամուսինը ձեռնասուն մի թոչուն ուներ:

Նա թռչուններին անգամ խոսել էր սովորեցնում:
Չղջիկներր չեն կարողանում լույսին նայել:
Մեքենայացված գրադարանում աշխատող մարդիկ չկան:
Այդ գրադարանը գործում է Հոլանդիայի Դեֆտ քաղաքի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում:

Երեկոյան, մթնշաղի հետ, միջատների անլռելի նվագախմբի աղմուկը հազարապատիկ ուժեղ հնչեց

ՄՈԼԼԱ ՄԱՍՐԱԴՆԻ ՊՂԻՆՁԸ

Մոլլա Մասրադինն իր հարևանիցն
Մեկ օր մեկ պղինձ սկսեց փոխ ուզիլ:
Իր կարիքն հոքաց, եդ բերեց պղինձն,
Բայց հետն էլ մեկ փոքր թավա էր դրել:
Խեղճ հարևանը մնաց զարմացած,
Խորամանկ Մոլլի միտքը չիմացած,
«Պա՛տվելի՝ ասեց, էս ի՞նչ ընկեր ա,
Որ պղնձիս հետ իմ տունս էկել ա,
Ես քեզ անցած օրն՝ մինը փոխ տվի,
Հիմիկ ջխտվել են. ի՞նչ պետք է ըլի»: —
Սուրբ Մոլլեն նրան փառավոր դիմով
Իմամ, Հուսենի, Ղուռանի անունով
Գլխումն նստացրեց, թե նրա պղինձն
Ծնավ իր տանը: Թե չէ իրանից
Գի՛ժ չէր, որ իր տան հաջաթն վերցներ,
Ու նըհախ տեղը ուրըշին բախշեր: —
Հարևանն թեև շատ էլ միտք արեց,
Ուսերը քաշեց, գլուխը շարժեց.
Բայց ավելի շահն ո՞ւմ փորն ա ծակել.
Ով շատ ագահ է, վա՜յ էն մարդին էլ:
Հարևանն սկսեց շնորհակալ լինիլ
Ու ուրախությամբ թավեն տուն տանիլ:
Մեկ քանի օրից եդը մյուս անգամ
Մոլլեն էլ էկավ աո իր բարեկամն.
Դեռ չէ՛ր բերանը բաց արել, իսկույն
Դրացին խնդությամբ՝ շուտով վազեց տուն,
Պղինձը դուս բերեց, մեր Մոլլին տվեց,
«էլի կըծընի», իր մտքումն կարծեց:
Բայց Մոլլի հեսաբն դեռ չէր մտածել:
Օրն շաբաթ դառավ, շաբաթը ամիս.
Չարեն կտրեցավ, պղինձը պահանջել
Սկսեց դրացին, բայց դու ո՛չ մեռնիս:
Մոլլեն էլ ո՛չ սուրբ, ո՛չ իմամ թողեց,
Քյաբ ու Ղուռանով չարաչար երդվեց:
«Թե նրա խեղճ պղինձն՝ մեկ ամսից աոաջ
Վա՜յ տեր կանչելով, մեղա գոչելով
Հոգին ավանդեց, երկինքը գնաց»: –
Դըրացին մնաց քար կտրած, սառած.
Հենց բռնես, մեկ ձի գլխին քացի տվեց:
Մոլլի ոտն ու գլուխն չափելով ասեց:
«Հանաքն ուրիշ վախտ արա՛ դու ինձ հետ.
Էդպես մասալեքն պառավքը կասեն.
Կամ պղինձս տուր, կամ նրա ջառըմեն.
Թե չէ ո՞վ է լսել՝ թե պղինձը կը մեռնի», —
— «Էսպես հաստագլուխ մարդ էլ կըլինի՞, —
Տո քո՛փակ.
Ծնանողն մեկ օր պետք է մեռանի.
Ով որ ծնելուն հավատ կընծայի,
Ու ծնած որդին իր տունն կտանի,
Բաս մահվան սուքն չպետք է կատարի՞: —
Դիվանն էլ Մո՛լլին իրավունք տվեց.
Դրացին թեև գլուխն քարեքար տվեց.
Ձեռն ո՛չինչ չընկավ. ում էլ հարցրեց,
Հենց է՛ն շահվեցավ, որ վրեն ծիծաղեց:
Խորամանկ մարդիցն աստված ազատի,
Խելացին նըրա ո՛չ խերն, ո՛չ շառը,
Իր օրումն երբեք չի պետք է ուզի:

Այս առակը սովորացրեց որ, այն բանի, թե ինչպես են մարդկային ագահությունը և միամտությունը դառնում խորամանկության զոհ:

Առաջադրանքների փաթեթ – 20.04.2026

1. Թվերը դասավորե՛ք աճման կարգով. – 7, 21, 0, – 40, – 6, 28, 30, – 2
-40, -7, -6, -2, 0, 21, 28, 30

2. Թվերը դասավորե՛ք նվազման կարգով. 50, – 37, 88, 29, – 67, – 33, – 18
88, 50, 29, -18, -33, -37, -67

3. A կետից դեպի B կետն է ուղևորվել բեռնանավը, որի արագությունը 8 կմ/ժ է։ 8 ժ հետո նույն երթուղիով ուղևորվել է շոգենավը, որի արագությունը 24 կմ/ժ է։ Որքա՞ն է A և B կետերի հեռավորությունը, եթե շոգենավը B կետն է հասել բեռնանավից 16 ժ շուտ:
16+8=24
24:3=8
24+8=32
24×24=576
576:16=36
36×8=288

4. Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի ստացվի հավասարություն.

 ա) -9 + 8 = –1

 դ) -18 + 7 = –11

 է) 5 + -2 = 3

բ) –3 + -3 = –6

 ե) -12 + 2 = –10

 ը) 25 + -5 = 20

գ) –8 + -2 = –10,

զ) -11 + 20 = 9

թ) –5 + -6 = –11

5. Կատարե՛ք հանում.

ա) 34–(–7)=41

գ) 101 – (–8)=109

 ե) 29 – (–11)=40

 է) –70 – (–14)=-56

 բ) –48–(–25)=-23

 դ) –17 – (–34)=17

 զ) –52 – (–2)=-50

 ը) 82 – (–3)=85

6. Գտե՛ք գումարը.

ա) (–11) + (–2) + 6 + 5 + (–7)=-9

 գ) 22 + (–14) + (–30) + (–15) + 19=-18

 բ) 8 + 14 + (–21) + (–36) + (–1)=-36

7.Կատարե՛ք գումարում.

 ա) 3,82 + 41,705=45,525

 գ) 8,903 + 152,9=161,803

ե) 5,51 + 6,36=11,87

 բ) 0,921 + 4,8=5,721

 դ) 0,0032 + 1119,69=1119,6932

8. Լուծե՛ք հավասարումը.

 ա) x – 0,99 = 0,01
x=0,01+0,99=1,00

 գ) x – 8,64 = 0
x=0+8,64=8,64

 ե) x – 0,3 = 1
x=1+0,3=1,3

 բ) 4,52 = x – 10,48
x=4,52+10,48=15,00

 դ) 20,3 = x – 0,45
x=20,3+0,45=20,48

 զ) 17,4 = x – 11,2
x=17,4+11,2=28,6

9. Գնել են կոնֆետի 12 մեծ և փոքր տուփեր։ Մեծ տուփի կոնֆետների զանգվածը 800 գ է, իսկ փոքրինը՝ 500 գ։ Կոնֆետների ընդհանուր զանգվածը 6 կգ 900 գ է։ Քանի՞ մեծ և քանի՞ փոքր տուփ կոնֆետ են գնել։
12×500=6000
6900-6000=900
800-500=300
900:300=3
12-3=9

10. Տրված են երկու շրջանագծեր՝ O և O՛ կենտրոններով (տե՛ս նկ. 2) և համապատասխանաբար 56 սմ և 72 սմ շառավիղներով։ Գտե՛ք AOBO՛ քառանկյան պարագիծը։

56×2+72×2=112+144=25